我的學校生活的一段片 Gô-kok, V. Eroshenko (Aì-lô-sian-kho) tù.
I.
Góa sī chi̍t ê chhiⁿ-mî lâng. Góa tī sì hè ê sî ba̍k-chiu chiū chhiⁿ-mî. Hit sî góa thî-khàu, âu-kiò, lī-khui liáu pe̍h-ji̍t, kng-bêng, hêng-hêng sek-sek, ū bû-kiông hi-bāng ê sè-kài, lâi chòe o͘-àm ê “mî-sì ê kok” ê kok-bîn. Chit hāng sū sī hó ni, á sī pháiⁿ ni? góa khiok m̄-chai. Góa chí chai mî-sì sī chiap-sòa teh, koh iā éng-éng beh tiāⁿ-tiāⁿ sī mî-sì, kàu góa ê seng-bēng cho̍at-bia̍t chiah soah. Nā sī, góa beh chiù-chó͘ i mah? Bô, tek-khak m̄! Chiông-chêng chhut-miâ ê chhiⁿ-mî tù-chok-ka Hawks (Hok-khek-su) Sian-siⁿ tī i só͘ chòe ê chheh kiò-chòe “The Hitting of the Dark Train” lāi-bīn kóng: “Tiong-tàu ê thài-iông chiong sè-kài kap sè-kài ê it-chhè kî-īⁿ chì-sī góa;
(1)
M̄-kú mî-sì khiok sī chiong ú-tiū, bû-sò͘ ê chhiⁿ, bô chè-hān ê khong-kan, --choân seng-hoa̍t ê khoah-tōa kap kî-īⁿ --- chí-sī góa. Ji̍t-sì chí-sī hō͘ góa ê, put-kò sī “Lâng ê sè-kài” mî-sì chí-sī góa ê, khiok sī “Sîn ê ú-tiū”. Mî-sì sui-bóng tòa kóa thòng-khó͘ hō͘ góa, mî-sì ū sî ia̍h tòa pi-chhám chhe-chhiat hō͘ góa; m̄-kú mî-sì, góa ē thiaⁿ-kìⁿ chin chōe ê chhiⁿ saⁿ-kap teh chhiùⁿ-koa, tī mî-sì góa iū thang teh o̍h liáu-kái chū-jiân, tùi chū-jiân ê tiong-kan lâi hoa̍t-kiàn chū-jiân ê sîn.”
Hawks bat kóng kè chi̍t-khoán ê oē. I sòe-hàn ê sî kù-khì chi̍t kha; kàu 15 hè ê sî iū chhiⁿ-mî; nā-sī aū-lâi i ū tù chin-chōe koan-hē tī tōng-bu̍t seng-ho̍at ê tù-chok, kàu-bé chiâⁿ chòe Bí-kok chi̍t ê chū-jiân-kho-ha̍k-ka. Hiān-chāi góa iā oē an-ni kóng á-bōe ne? Góa nā oē kap Hawks siâng khóan, tòa tī tōa chhiū-nâ lāi an-sek koh súi ê chhù, ū chin-chōe ê ka-sio̍k ûi-lûi teh, he góa chiū kiám-chhái thang kóng tâng-iūⁿ ê oē. M̄-kú, góa sui-bóng khat-bō͘ chū-jiân ê ka-kéng,
(2)
góa khiok siông-siông tī Moscow, (Bo̍k-su-kho, Gô-kok ê kiaⁿ-siâⁿ), London, (Lûn-tun) Tokyo (Tang-kiaⁿ, Ji̍t-pún ê kiaⁿ-siâⁿ) hiah ní tōa to͘-chhī ê hoân-hoa tiong teh seng-hoa̍t. Tī hiah ê tōa to͘-chhī hoân-hoa soan-jióng ê tiong-kan, mî-sì pēng bōe hō͘ góa thiaⁿ-kìⁿ chīn-chōe-chhiⁿ-sîn chhiùⁿ-koa; mî-sì ia̍h bōe chí-tō góa lí-kái chū-jiân, koh tùi chū-jiân tiong lí-kái chū-jiân ê sîn. Mî chí-sī góa ê sī kúi kiāⁿ pa̍t hāng ê tāi-chì, chóng-sī góa hiân-kim m̄ kóng chiah ê; góa só͘ beh kóng ê, sī tī o̍h-tn̂g ê sî, in só͘ kà-sī góa hiah ê ê sū.
Góa tī káu hè ê sî, in sàng góa kàu Moscow ê Bông-tông Ha̍k-hāu lāi khì tha̍k-chheh. Hit keng o̍h-tng hóng-hut ná kap sè-kài saⁿ keh tǹg è nih! Ha̍k-seng liân êng ê sî ia̍h m̄ chún chhut-khì gōa-bīn, sim̄-chì Pē-bú ê chhù ia̍h m̄-chún in khì. Goán thong ji̍t hō͘ sian-siⁿ khàn-koán, it-khek iā put-tek pàng-sang.
Ū chi̍t pái sian-siⁿ kà goán, kóng
(3)
tōe-kiû bīn-chek sī chin tōa-ê, só͘-í jîn-lūi sui-bóng chiah-ní chōe, iàu lóng ē thang chhē chi̍t tè tōe, tī tōe-bīn chiūⁿ seng-hoa̍t. Góa ê pêng-iú Lapin (la̍p-pin) ---- chi̍t ê 11 hè ê ta-po͘ gín-á ---- chiū mn̄g kóng, “Nā beh sī tōe-kiû bīn-chek chin tōa, gún lāu-pē cháiⁿ-iūⁿ kán-liân chi̍t phí-à chhân ia̍h bōe tit-tio̍h, tio̍h khì cho͘ Grafo Orlof (O-le̍k-hú pek-chiok) ê chhân?” Tùi an-ni sian-siⁿ in-ūi Lapin só͘ mn̄g ê sī “gōng-mn̄g” chiū chiong i tōa-tōa chek-hoa̍t. In-ūi tī gún o̍h lāi, gún tùi sian-siⁿ sī chí chún mn̄g hit hō “sek-mn̄g” ê.
Thêng bô jōa-kú, sian-siⁿ mn̄g Lapin kóng, “Lí tú-chiah só͘ mn̄g sī ‘góng-mn̄g’, lí taⁿ ka-kī ū bêng-pe̍k á-bô?” Khí-thâu Lapin iáu bē bêng-pe̍k, sian-siⁿ chiū kiò i khiā teh, thèng-hāu i kàu bêng-pe̍k i só͘ mn̄g ê sī góng-mn̄g chiah thang chē. Kè pòaⁿ tiám cheng, Lapin chiah sǹg ū bêng-pe̍k, só͘-í sian-siⁿ chiah sǹg kóng chún i chē. Lo̍h khò āu, góa mn̄g Lapin khòaⁿ i só͘ mn̄g ê góng-
(4)
chhù tī tá-lo̍h. I ìn kóng m̄-chai. Góa chiū koh m̄ng, “Lì tú-chiah bô kóng lí í-keng bêng-pe̍k mah?” Lapin ìn kóng, “Góa só͘ bêng-pe̍k ê sī: Uī tio̍h hoat m̄ng lâi siū hoa̍t, lâi khiā, che chiàⁿ sī gû-chhún ê sū loh!”
Sian-siⁿ koh kā gún kóng, jîn lūi hun chin-chōe chéng-cho̍k, chhin-chhiūⁿ: pe̍h-chéng, n̂g-chéng, âng-chéng, o͘-chéng, téng-téng. Tē-it chìn-pō͘, tē-it bûn-bêng ê sī pe̍h-chéng; tē-it iá-bân ê sī o͘-chéng kap âng-chéng. Tùi àn-ni Lapin koh khiā khí lâi m̄ng kóng, “Lán só͘-í chheng chòe tē-it chìn-pō͘ tē-it bûn-bêng ê chéng-cho̍k sī kan-ta ūi tio̍h lán ū pe̍h ê phê-hu á m̄ sī?” Koh ū chi̍t ê pa̍t ê gín-á ia̍h khiā khí lâi mn̄g kòng, “Tī joa̍h thiⁿ sî, ū chin chōe lâng hō͘ ji̍t pha̍k kàu o͘-sô-sô, in kiám m̄-sī lóng piàn chòe iá-bân mah?” Sian-siⁿ kóng in n̄ng lâng ê mn̄g lóng sī góng mn̄g, chiū hoa̍t Lapin kap hit ê gín-á tio̍h khí lâi khiā, kàu in bêng-pe̍k in ka-kī ê góng chiah soah.
(5)
II.
Tī gún o̍h-tn̂g ê sin-piⁿ sī Sro. Perlof (Pek-lo̍k-hú Ss.) ê chhù. Perlof sī Gô-kok tē-it tōa ê tê-hio̍h kong-si ê keng-lí, hit keng kong-si sī choan tùi Tiong-kok chhái-pān tāi-chong ê tê-hio̍h ê. Ū chi̍t pái Tiong-kok chhut-miâ gōe-kau-ka Lí Hông-chiong (李鴻章), lâi kàu Moscow Perlof chiū tī i-ê ke-lāi khoán-thāi ì. Lí Hông-chiong thiaⁿ-kìⁿ gún ê o̍h-tn̂g sī kūn tī Perlof Ss. ê chhù, i chiū siūⁿ beh lâi chham-koan. I chhēng Tiong-kok saⁿ, aū-bīn thoa chi̍t pha kè-á-bé lâi kàu gún o̍h-lāi. I hui-siông hô-khì, chún gún khì bong i-ê i-chiūⁿ kap kè-á. Gún in-ūi chai Lí Hông-chiong sī “n̂g-chéng”, só͘-í khiú i-ê chhiú, nih kàu ân-ân, sòe-jī ke bong, siūⁿ beh chhē-chhut n̂g-chéng lâng kap pe̍h-chéng lâng ê chhiú ū sím-mi̍h bô saⁿ-tâng ê só͘-chāi.
Koh kúi hun cheng, góa chiū mn̄g Sian-siⁿ kóng, “Lí Hông-chiong sī chiàⁿ n̂g-chéng ê mah?” Sian-siⁿ ìn kóng sī. Góa chiū koh mn̄g kóng, “M̄-kú n̂g-chéng ê chhiú kap pe̍h-chéng ê chhiú
(6)
tàu-tí ū sím-mih hun-pia̍t, góa lóng chhē bōe chhut, he sī cháiⁿ-iūⁿ ne!” Lapin iā chham-chhap khí lâi kóng: “Lí Hông-chiong nā beh sī sio̍k tī n̂g-chéng, i it-tēng tio̍h pí lán iá-bân tit chōe. M̄-kú-chiàu góa khòaⁿ, i ná-chhin-chhiūⁿ tē-it bô iā pí lán ê Mihain (Bí-hái-in) khah hô-īⁿ kóa!” (Mihain sī gún o̍h-tn̂g lāi hāu-e̍k, gún chin thòng-hūn chit-ê lâng.)
Gún tú-á teh tâm-hōa ê sî, kap Lí Hông-chiong tâng lâi ê hit-ê hoan-e̍k-oân, tùi i kóng kúi-nā kù ōe. Lí Hông-chiong chiū ha-ha chhiò. I chhut khì liáu-aū, góa kap Lapin in-ūi tùi tī kùi-jîn sit-lé, chiū siū giâm-lê ê chek-hoa̍t. In m̄-chún gún chia̍h mih, ti̍t kàu gún ū bêng-pe̍k gún ê sit-lé chiah soah. It-ti̍t kàu hit ē-hng, gún chiah bêng-pe̍k, chiah ū thang kap pa̍t ê gín-á chòe tui chia̍h pn̄g. Tī chia̍h ē-hng ê sî, góa kap Lapin sòe siaⁿ teh thau kóng: Góa í-keng ū bong kè Lí Hông-chiong ê chhiú lah, i-ê chhiú to-ná pí lán hit ūi pe̍h-chéng haū-tiúⁿ ê chhiú khah ku̍t-tia̍h iáu chōe
(7)
leh. Lapin ia̍h sòe siaⁿ kóng: Góa siūⁿ, Lí Hông-chiong m̄-nā pí lán ê Mihain khah hô-siān, chiū pí lán ê pe̍h-chéng ê Sian-siⁿ mā chám-jiân khah bûn-bêng. Hit sî Sian-siⁿ ia̍h tī pn̄g thiaⁿ chia̍h pn̄g, chiū li̍p-khek bēng-lēng góa kap Lapin khiā khí lâi, hoán-hù gún kóng, “Kín-kín lâi chia, chiong lín só͘ teh kóng ê sòe siaⁿ ōe, tng chèng-lâng ê bīn-chêng, láu-láu si̍t-si̍t kóng chhut lâi!” Khó-sioh ah! Gùn hit sî, kóng pe̍h-chha̍t ê pún-léng o̍h iáu bōe lâi, chhiong-chhiok ê tiong-kan mī-to-iā chòe bōe chhut, tùi an-ni chiū put-tek-put gī-gī chùn, chiong tú-chiah só͘ kóng ê ōe, it-gō͘ it-cha̍p lóng kóng-lóng chhut lâi. Sian-siⁿ thiaⁿ liáu chū-jiân tōa siū-khì. I kiò gún tio̍h kūi tī léng pêng-pêng ê thô͘-kha; koh kóng, nā m̄ sī kàu gún oân-choân bêng-pe̍k gún ê kè-sit ê sî, m̄-chún gún khiā khí-lâi. It-ti̍t kàu pòaⁿ mî āu, —liân pn̄g to bô chia̍h— gún chiah sǹg ū bêng-pe̍k gún ka-kī ê kè-sit. Gún chiong Tiong-kok lâng ê kî-hêng koài-chōng lóng kì tit--khì--lâi, chiah ê to͘ sī Sian-siⁿ pêng
(8)
ji̍t só͘ kà gún è, gún taⁿ lóng the̍h lâi ka tī Lí Hông-chiong ê sin-chiūⁿ. Gún chiū khai-sí saⁿ kap kóng, “Lí Hông-chiong tek-khak put-ki̍p lán Sian-siⁿ hiah bûn-bêng, put-ki̍p lán Sian-siⁿ hiah tì-hūi, in-ūi i chhēng chin kî-koài ê kûn, i thoa chit pha chin hó-chhiò ê kè-á-bé; tī i sòe-hàn ê sî, i chīu chiong i-ê n̄ng kha pa̍k tī chin sòe ê chhá-ôe lāi, pa̍k kaù ân-tok-tok, beh hō͘ i pìⁿ sòe-kha”.--
Gún ê tang pan iú jióng kóng: ‘Bô lah, chí-ū Tiong-kok ê cha-bó͘ gín-á chiah ū!’ Lapin lóng m̄ hāng in ê soat, chòe i koh kóng, ‘He kiám m̄-sī chi̍t iūⁿ mah? nā beh Lí Hông-chiong sī cha-bó͘ ê, i ia̍h bián-put-liáu tioh an-ni chòe.’
Kap gún tâng pan ê chi̍t ê lú ha̍k-seng chiū jióng kóng, ‘Góa siūⁿ cha-bó͘-gín-á bô lun̄ siáⁿ lâng to͘ m̄-goān pa̍k kha lo͘h; che lóng sī pē-bú kiông-kiông kā i pa̍k è.’ Lapin iáu m̄ ho̍k i, în kóng, “Nā cha-bó͘-gín-â ka-kī chòe pē-bú, in ia̍h sī beh jû-hoat phaù chè.” Tùi an-ni tāi-ke lóng chhiò khí-lâi, gún chīu sòa-chiap
(9)
lâi sū-su̍t Lí Hông-chiong iá-bân ê chèng-kù.
Sian-siⁿ siông-siông kā gún kóng: ‘Tiong-kok lâng sī tang-hng ê Iû-thài lâng, Lí Hông-chiong tong-jiân ia̍h sī tang-hng ê Iû-thài lâng liaù. I chí-ū chai kè-bó ka-kī ê lī-ek; i thìaⁿ kim-chîⁿ pí sè-kài-it chhè ê mi̍h to khah-thiàⁿ; i ūi-tio̍h chîⁿ liân síaⁿ lâng siáⁿ mi̍h to bōe thàng-thàng loh......’
Tam̂ kaù chia, Lapin koh-khah chin-chin iú-bī. I kóng: “Chiông-chêng Iû-thài lâng ūi tióh saⁿ-cha̍p kho͘ gûn, chiong Ki-tok khì bōe; hit ê tang-hng ê Iû-thài lâng Lí Hông-chiong ūi tióh saⁿ-cha̍p ê tâng-lui---- siat-sú nā bô lâng khéng chhut khah koâiⁿ ê kè-chîⁿ ê sî--- ia̍h put-kiàn-tek bōe chiong Ki-tok khì-bōe.” Tùi an-ni tāi-ke iū tōa chhiò khí-lâi.
Gún chū-jiân ná ū hèng-tī, chiū chiap lo̍h-khì kóng, “Lí Hông-chiong ài tī tāi-têng kóng-chiòng ê tiong-kan chip-hêng chhám-hêng, á-sī chhú-koat chōe-hoān; i ū chin chōe ê bó͘-kiáⁿ; i chí ū thiàⁿ-i-ê kiáⁿ, tùi tī i-ê cha-bó͘ kiáⁿ
(10)
chiū khah sūi-piān. I-ê kíaⁿ chhut-sì ê sî siū lâng ê khèng-hō, tók-tók nā-sī siⁿ cha-bó͘ kíaⁿ i chiū m̄ kau-hìn; i khiâ lâng kîaⁿ lō͘; i lim tê bô chham thng; i chá-khí-sî chiàh O͘-niau, ji̍t-tàu tng chiàh káu kap thâng, ē-hng tng sī chiàh niáu-chhú kè bi̍t kè pek ê, i nā liàh tio̍hka-cháu á sat-bú, chiū hē tī chhùi lāi pō͘, beh hō͘ i sí - - - - - ”
“Hó-lah! hó-lah!” sian-siⁿ in chiū an-ni kóng. Chit sî ū kúi ê tú-á teh lim thng, lóng bū-bū chhut--lâi. Tùi an-ni sian-siⁿ chiū sià-bián goán, chún gún khì chiàh ē-hng. Png-thiaⁿ lāi ê tāi-chiòng lóng tōa chhiò tōa lo̍k, chí ū gún būn-būn chē teh, ba̍k-sái teh lâu, tih tī gún ê chhài thng, chit ê thng gún liân chhì to bô siūⁿ beh chhì.
“Hiān-chāi í-keng sià-bián lín lah, lín ū siáⁿ sū iáu teh khàu?” Sian-siⁿ an-ni lâi m̄g gún kúi nā pái, gún khiok liân chit kù ia̍h bô în. Sian-siⁿ khòaⁿ gún liân chit-tiám á ia̍h bô chiàh, chiū cháu lâi m̄g góa kóng, “Lín ū siáⁿ sū? Cháiⁿ-
(11)
iūⁿ tit teh khàu, m̄-chia̍h kóa mih?'' Lapin ìn kòng, ''Gún hiān-kim ka-kī chek hoa̍t, ka-kī siūⁿ m̄-chia̍h, in-ūi gún tùi tī hit ê n̂g-chéng ê Lí Hông-chiong sit-chāi thài ok-to̍k, thài iá-bân.'' Sian-siⁿ thiaⁿ liáu chi̍t kù ia̍h bô kóng.
Hit àm, gún tī bāng tiong koh khòaⁿ-kìⁿ hit ê Lí Hông-chiong, i hâ kì-koài ê kún, thoa chi̍t pha hó-chhiò ê kè-á-bé, to̍k-to̍k i sī chin-chiàⁿ hô-siān, i-ê chhiú sī chin-chiàⁿ kút-tia̍h.
(12)
III.
Sian-siⁿ kà gún kóng, - “Kìⁿ-nā kok-ka lóng tio̍h ū Jîn-kun lâi koán-lí i; kok-ka nā bô Jîn-kun á-sī koán-lí ê lâng, chiū beh chhin-chhiūⁿ o̍h-lāi bô kam-o̍h, koat-toàn bōe tit chì-pō͘.” Gún thiaⁿ liáu hiám-á chhiò-chhut-lâi; in-uī gún tī o̍h-tn̂g lāi tē it khoài-lo̍k ê sî, chiū-sī kam-o̍h sian-siⁿ phòa-pēⁿ ê sî. Tī hit sî gún thang chū-iû chhú lo̍k, kìⁿ-nā ū chhù-bī ê, bô-lūn siáⁿ-mih gún to thang chhit-thô, bô-lūn siáⁿ oē gún to thang saⁿ-kap kóng. Sian-siⁿ khòaⁿ-kìⁿ gún thiaⁿ i teh kóng ê sî, ta̍k ê beh chhiò-á m̄-chiâⁿ chhiò, chiū siū-khì kóng, - “Góa kóng ê, lóng bô siáⁿ hó chhiò, lín teh chhiò mih-tāi? Tī chit hō bô siáⁿ-thang chhiò ê sū lâi chhiò, thang kàu gia̍h chèng-bêng lín ê gú-gōng.” Gún chek-sî lóng chēng-chēng.
Sian-siⁿ chiū sòa-chiap siū lo̍h-khì kóng. - “Hiān-chāi kan-ta kú Gô-kok khí-lâi kóng, lán ū chi̍t ūi hông-tè, i thâu tì pó-kùi ê bián-liû, sin chhēng pó-kùi ê i-chiûⁿ, i chē tī pó-chō tiong, chhiú
(13)
nih gia̍h chi̍t ki gék-hut . . . . .
Lapin chìⁿ chhut lâi mn̄g kóng,- “Nā hông-tè thâu-khak bô tì bián-liû, sin-khu bô chhēng hông-tè saⁿ, chhiú nih bô gia̍h gék-hut, lán oē jīn tit i kóng sī hông-tè bōe?” Chit mn̄g iū sī “gōng mn̄g” Lapin iū tiỏh hoa̍t khí-lâi khiā. Lapin m̄-hỏk, piān-lūn kóng,- “Sian-siⁿ, m̄-kó gún to sī chhiⁿ-mî ê, gún bōe khòaⁿ-kìⁿ hông-tè ê bián-liû, iā bōe khòaⁿ-kìⁿ hông-tè ê gék-hut, gún beh thái oē jīn tit tá chi̍t ê sī hông-tè á m̄-sī?” Chit mn̄g iáu khah gōng, Lapin hoa̍t khiā sòa bōe soah tit, tiỏh khì hoa̍t teh kuī.
Sian-siⁿ koh sòa-chiap kóng,- “Lán kok tû hông-tè í-gōa iáu ū kùi-chók. Lán tùi tī kùi-chók eng-kai chun-kèng, eng-kai hỏk-chiông, in-uī in sī kùi-chók kai-kip, lán put-kò sī pîn-chiān ê peh-sìⁿ nā-tiāⁿ.”
Chit chūn Lapin mī kuī teh, tī gún pan tiong, bô lang thang khí lâi koh mn̄g ,,gōng mn̄g,“ chí ū chi̍t ê tâng pan ê cha-bó gín-ná, hut-jiân siūⁿ khí chi̍t
(14)
hāng sū, chiū mn̄g kóng,- "Langhof (Lân-kho hú, sī gún o̍h-tn̂g lāi chi̍t ê kùi-cho̍k chhut sin ê chhiⁿ-mîⁿ gín-á) to iā sī tùi lâm-chiok mn̂g-tē chhut sin, i iā tio̍h siū te̍k-piat ê chun-kèng mah?" Chit mn̄g iū sī ,,gōng mn̄g, “ i iā tio̍h hoa̍t khiā.
Sian-siⁿ iū koh sòa-chiap kóng,- ,,Chhin-chhiuⁿ tī lán o̍h-tn̂g lāi, ū Lapin hit hō gín-á, siông-siông beh kap sian-siⁿ lām-sám lâi, kap sian-siⁿ chòe tùi thâu, tī kok-ka iā ū chin chōe pháiⁿ lâng, sî-siông chhē ki-hōe khì kap chèng-hù hoán-tùi, hō͘ chèng-hù ûi-lân. Chit khoán ê pháiⁿ lâng, sī kiò chòe ,siā-hōe-thòng' ,bô chèng-hù-tóng' . . . . lán tùi chit khoán ê lâng tio̍h sió-sim tî-hông, koh tio̍h tōa-tōa thòng-hūn iàm-chiàn in chiah tio̍h.“
M̄-kú tī gún tiong-kan bô chi̍t lâng kiaⁿ Lapin, ia̍h bô chi̍t lâng thòng-hūn iàm-chiān Lapin è; gún sī sòa lóng-chóng thiàⁿ Lapin, thiàⁿ i pí sím-mih to khah thiàⁿ. Góa sīuⁿ nā beh sī kok-ka ê pháiⁿ lâng chhin-chhīuⁿ gún o̍h lāi chit
(15)
khóan ê pháiⁿ lâng chiah-ní hó, hé! chiàu góa khòaⁿ lâi, chin bô thang kiaⁿ lo͘h.
Chit khò chiūⁿ kè liáu, koh bô jōa kú, ū chi̍t ê chhin-ông miâ Tergy Alexandrovitch (A-le̍h-san-tāi-bì-chi, sī Gô-kok hông-tè Nicolas I ê chek) hut-jiân siūⁿ beh lâi chham-koan gún o̍h-lāi. Chit sî-chūn i sī teh chòe Moscow ê chóng-tok. (Chóng-tok--General-Gubernilestro--sī Gô-kok tē it ū koân ê tē-hong koan, thong Gô-kok chí ū nn̄g-ê chóng-tok, chi̍t ê tiàm tī Petrograd (Pí-tek-kek-le̍k), chi̍t ê tòa tī Moscow, chiáng ū kun, bîn hêng-chèng ê tōa koân.) Tī chi̍t lé-pài chêng, sian-siⁿ in chiū khí-chhiú ū-pī it-chhè, chiong hāu-sià kap ha̍k-seng têng-sin pò͘-tì, teh su-hāu chit-ūi kùi kheh beh lâi. Koh in-ūi ti-hông bô-chèng-hú-tóng á-sī kek-bēng tóng ōe lâi chhì-khek, só͘-í tī o̍h-lāi ê tiâⁿ, hoe hn̂g, í-ki̍p sì-chiu-ûi ê koe-lō͘, kéng-chhat, peng-tuī tiàm kàu beh móa.
Kàu hit chi̍t ji̍t, só͘ ū ê sū lóng thò-tòng, gún chí ū thèng-hāu cheng-siaⁿ chi̍t ē tân, chiū-beh chi̍t-chôe pâi-tuī khì
(16)
ngiâ-chih. To̍k-to̍k lī-khui iok tiāⁿ ê sî iáu cha̍p hun cheng, gún hut-jiân thiaⁿ-kìⁿ cheng-siaⁿ tōa tân. Góa phah-sǹg che kám sī phah cheng ê lâng teh beh kap i tōa pa-kiat, só͘-í pēng bô kóaⁿ-kín, ûn-ûn-á sī, iân-chhiân chha-put-to cha̍p hun chiah lī-khui góa ê pâng-keng beh khì thiaⁿ. Góa tú-á teh kiâⁿ ê sî hut-jiân ū chi̍t ê m̄ saⁿ bat ê lâng kā góa ûi teh, mn̄g kóng, - „Lí beh khì tá-lo̍h?“
Góa ìn kóng, “Góa beh kàu tōa thiaⁿ khì ngiâ-chih hông-tè chek.”
I chiū koh mn̄g tsia̍h pá á-bē? Góa kā i kóng góa tsia̍h lah. I iū mn̄g ji̍t-tàu ǹg hé-si̍t hó m̄-hó? Góa chiū kóng,
“Nā ji̍t-tàu-tng m̄-hó, lí kiám sī beh chhòng kóa khah hó ê hō͘ gún chi̍ah?”
Hit ê m̄ saⁿ-bat ê lâng kóng, - “Chū-jiân, hé ū siáⁿ m̄-thang!”
Góa kóng, - “An-ni, chhiáⁿ lí múi ji̍t hō͘ gún chi̍t tǹg [ji̍t-tàu-tng|ji̍t-tàu-tǹg] kap [ē-hng-tng|ē-hng-tǹg], in-ūi [gùn|gún] ji̍t-tàu, ê-hng chí nn̄g [tng|tǹg] ê hé-si̍t lóng chin m̄-hó.”
Hit ê m̄-saⁿ-bat ê lâng chhiò kóng, -
(17)
“Lí sui-bóng bōe khòaⁿ-kìⁿ, iáu-kú lí ū thiàⁿ pa̍t lâng bô?”
Góa kóng,- “Hé sī chū-jiân, góa bē-bat khòaⁿ-kìⁿ góa ê pêng-iú, iáu-kú góa chin thiàⁿ in.”
“Lí ū thiàⁿ góa bô?”....hit ê lâng mn̄g kóng.
Góa ìn i kóng,-“góa m̄-bat lì, chiū nā bat lí góa iā m̄ thiàⁿ lì. Hiān-kim góa bô êng thang kap lí ke kóng lân-san oē in-ūi hông-tè chek bô kú beh lâi lah.”
Góa kóng liáu, chiū kóaⁿ-kín cháu kàu tōa thiaⁿ. Aū-lâi ū lâng kā góa kóng, tng góa kap hit ê lâng kóng-oē ê sî, sian-siⁿ ê bīn chi̍t chūn chhiⁿ, chi̍t chūn âng, chi̍t chūn o͘, kiaⁿ kàu chha-put-to bōe tín-tāng. Goân-lâi kap góa kóng oē ê hit ê m̄ saⁿ-bat ê lâng, to chiū-sī chhin-ông pún-sin; tng i teh kap góa kóng-oē ê sî, i iô-chhiú chó͘-chí kî-û ê lâng, m̄-chún chhap chhùi, só͘-í góa kéng-jiân sòa m̄-chai. Kàu chhin-ông khì liáu, góa chiū siū koaiⁿ tī chi̍t keng te̍k-pia̍t ê pâng. In gī-lūn beh kóaⁿ góa chhut o̍h.
(18)
Sian-siⁿ giâm-giâm chek-pī góa kóng, - “Lí hó tōa-táⁿ káⁿ tī chhin-ông ê bīn-chêng kóng hit hō bô-lé ê oē?” Góa kóng, - “Góa to bô phah-sǹg i sī chhin-ông.” Sian-siⁿ kóng, - “Hâⁿ? Lí bô phah-sǹg? I chhēng chun-kùi ê i-ho̍k, kòa hoa-lê ê hui-chiong, che sī Gô-kok bô tē-jī lâng ū ê; chiū kóng lí bô khòaⁿ-kìⁿ, i hiah nih chun-kùi, hiah nih chong-giâm lí mā tio̍h phīⁿ chhut-lâi chiah tio̍h. I sin-piⁿ khiā n̄ng ê Chekesa (chiat-khek-sa, sī Ko-ka-sek tōe-hng ê chi̍t chióng bîn-cho̍k, chhut miâ chīn-tiong kap ióng-kám, Gô-kok hông-kiong kùi jîn chin chōe chio chit hō lâng chòe in ê hō͘-peng). I sin-āu ū chin chōe ê chiòng-léng hù-koaⁿ ûi-lûi teh, chiū kóng lí bô khòaⁿ-kìⁿ, lí phīⁿ mā tio̍h khì phīⁿ-chhut-lâi.”
Góa kóng, - “Hé bōe! Hé bōe! Góa chiàⁿ-si̍t phīⁿ bōe chhut lâi. Góa chí-ū lia̍h hit ê lâng chòe chi̍t ê phài lâi lán o̍h lāi khiā pan ê kéng-chhat. In-ūi i sī hiah ní léng-khok bô chêng.”
(19)
Nā-sī kàu bé sian-siⁿ sià-bián góa, in-ūi góa koh bô jōa-kú chiū bêng-pe̍k góa ka-kī sī chōe tāi o̍k ke̍k; Chí-ū góa ê pêng-iú Lapin kóng, chiū ná hit ê chhin-ông thâu [tî|tì] pó-kùi ê bián-liû, chhiú gia̍h ge̍k-hut, chêng bīn pâi móa Petersburg (pí-tek pó) ê kìm-oē kun, mā bô lâng oē siūⁿ i kóng sī chi̍t ê chhin-ông, put-kò sī lia̍h i chòe chi̍t ê hiong-hán bô lé ê peng-teng nā-tiāⁿ.
[VI.|IV.]
Téng-bīn góa í-keng kóng, gún ê o̍h-tn̂g sī ná kap choân sè-kài keh tn̄g è. Chóng-sī chiàu lē, múi nn̄g lé-pài chi̍t pái, sian-siⁿ kap hāu-e̍k chhōa gún kàu gōa bīn kong-li̍p ê sóe seng-khu keng khì sóe sin-khu. Bat chi̍t pái, gún khì ê sî, tī lō͘ nih, góa kap Lapin kiâⁿ khah bān, chiū lâu tī lō͘-bé, kap in kui-tuī lī-khui ū jī saⁿ cha̍p chhioh. Hāu-e̍k chí ū kò͘ khòaⁿ chêng bīn hí kúi ê, m̄-chai pàng gún tī āu-bīn. Góa kap Lapin tú-á tùi koe téng kiâⁿ kè khì ê sî-chūn, hut-jiân ū chi̍t ê lâng mn̄g goán kóng, “Koai
(20)
gín-á, lín chai in beh chhōa lín khì tó khì mah?" Goán chiū thêng kha, liù bō, tùi hit ê m̄ saⁿ-bat ê lâng kiong-kiong kèng-kèng kiāⁿ chi̍t ê lé, un-sûn ìn i kóng,- "Sian-siⁿ, gún chai, gún sian-siⁿ sī beh chhōa gún khì sóe seng-khu keng."
Hit ê m̄ saⁿ-bat ê lâng khi̍h-khi̍h chhiò kóng,- "Beh khì mih tāi? Sóe sin-khu ne?" Gún ìn kóng,- "Sī, sian-siⁿ, gún beh khì sóe chē sin-khu. Sian-siⁿ kóng, seng-khu nā kè nn̄g lé-pài, chiū bô chheng-khì, tio̍h khì sóe."
Hit lâng chiū koh mn̄g kóng,- "Lín sian-siⁿ ū kā lín kóng lín ê cheng-sîn nā kè liáu kúi lé-pài chiū bô chheng-khì bô?" Gún kóng,- "Che, sian-siⁿ iáu-bē kà gún." I khi̍h-khi̍h chhiò chiū koh mn̄g kóng,- "Lâng sī chin khòai bak lâ-sâm, chi̍t hun cheng chiū lâ-sâm ò͘, lín chai á m̄-chai?" Gún ìn kóng,- "Ū-iáⁿ to tio̍h, tī o͘-im-thiⁿ lo̍h-hō͘-thiⁿ ê sî, gún su-hā chháu kàu hoe hn̂g lāi liâm-piⁿ mī bak tio̍h lâ-sâm lah; gún gia̍h chē chhiú, kiāⁿ chi̍t pō͘, mī lóng bak tio̍h thô͘-bê,
(21)
m̄-kú chhin-chhiūⁿ chit hō ê sî, sian-siⁿ to bô chhōa gún khì sóe sin-khu keng, put-kò hêng-hoa̍t gún, chek-pī gún nā-tiāⁿ. “
Hit ê m̄ saⁿ-bat ê lâng thiaⁿ-kìⁿ chit kù oē, chiū kóng, - ,, Hiān-chāi, tò chhù to sī o͘-im lo̍h-hō͘ thiⁿ, lán chí-ū gia̍h chē chhiú, kiâⁿ chit pō͘, liâm-piⁿ mī phah lâ-sâm lah. M̄-kú lán ê sian-siⁿ to bô chhōa lán khì sóe seng-khu, chí-ū hêng-hoa̍t lán, chek-pī lán nā-tiāⁿ. “
(22)
Chit tia̍p sī poeh ge̍h bé, thiⁿ-khì chin chheng-chhái, iū chin ta-lī, tāi iok í-keng saⁿ lé-pài bô lo̍h-hō͘ lah, só͘-í hit ê lâng só͘ kóng ê oē, gún thiaⁿ liáu lóng bōe bêng. Chit sî í-keng ū chin chōe lâng ûi-lûi lâi, in khòaⁿ-kìⁿ gún ū giâu-gî ê bīn-sek, chhùi-á poàⁿ-khui-poàⁿ-ha̍p teh siūⁿ beh kóng, lóng chhiò kàu beh oai-io. Tâng sî ū chi̍t ê sian-siⁿ kap chi̍t ê hāu-e̍k, hiông-kài-kài cháu lâi, kàu gún ê sin-piⁿ, tùi gún ê chhùi-phóe tōa la̍t siàn kúi nā ē, tōa siū-khì kóng,-,,Lín chit lō, tio̍h chiàⁿ-si̍t kā lín tōa hêng-hoa̍t cheh chiah tio̍h! Kúi pái kā lín kóng m̄-thang kap hiah-ê khit-chia̍h kóng oē! Lín taⁿ sòa tòa chí tōa-koe téng chhut chhiú! Lâi, lâi, lín siáⁿ-sū liù bō tòa chí chiah kiaⁿ-lâng, chiah lap-sap ê chhàu lâng ê bīn-chêng? Chhé! Lín chit hō put-khó kiù-io̍k' ê chhiⁿ-mî á kúi!“ I ná kóng ná kap hāu-e̍k tùi gún ê hī-á tit chîⁿ, chîⁿ gún kàu hiah-ê kui tui ê ha̍k-seng hit uī.
Kàu sóe seng-khu keng, sian-siⁿ thoa gún kàu lēng-gōa chi̍t keng pâng, i chhíu
(23)
nih gia̍h chi̍t ki chhioh, kóng i beh tōa-tōa kà-sī gún chi̍t khùn, in-ūi gún phah-pháiⁿ o̍h-tn̂g ê miâ-siaⁿ. I kóng, “Moscow ê peh-sìⁿ nā thiaⁿ-kìⁿ chun-kùi ê Bông-tông Ha̍k-hāu ê ha̍k-seng kap koe téng ê khit-chia̍h kóng-ōe, in m̄-chai beh kóng siáⁿ-ōe leh? In nā siūⁿ-khí o̍h-tng ê kàu-oân kap chiah-ê khit-chia̍h, m̄-chai beh cháiⁿ-iūⁿ? Góa it-seng thàu-tóe m̄-bat kap chiah-ê khit-chia̍h kau-chhap-tio̍h, in chńg-kah hui-siông tn̂g, hui-siông lâu-siông, in chhēng chi̍t niá iu o͘, iu chhàu ê phoà-pò͘, thâu-mn̂g ki-bú kî-kiû, tùi téng kàu ē, móa-sin to sī sat-bú, siⁿ kàu o͘-khâm-khâm, bōe kóng tit i-ê chōe. . . . . . . .”
I chiong hit ki chhioh gia̍h kàu koâiⁿ-koâiⁿ-koâiⁿ, tùi gún ê ka-chiah-phiaⁿ chin la̍t ī lo̍h khì. Tē-it ē sī góa, tē-jī ē tio̍h Lapin, tē-saⁿ ē īu sī góa. Góa hit sî bô chhēng saⁿ, hō͘ i phah liáu, m̄-káⁿ chhan, m̄-káⁿ kiò, put-kò chhùi-khí kun kā ân, kù i hut. Lapin chē hō͘ i phah, mī kiò kóng, -- “Sian-siⁿ-á, gún to m̄-chai gún kap i kóng-ōe ê lâng sī chi̍t ê hiah ní thang-kiaⁿ ê khit-chia̍h lah!”
(24)
Sian-siⁿ kóng, ,,Hâⁿ? Bô lí lia̍h i sī chī-chuī?‘‘ Lapin sòe-á siaⁿ-in kóng,- ,,Góa lia̍h chòe i sī chhin-ông . . .‘‘ Góa mā sun-sòa chiap lo̍h khì, kóng,- ,,Gún phah-sǹg i sī heng-chêng tiàu hoa-lē ê hun-chiong, chit khoán ê hun-chiong tī Gô-kok tû i í-gōa bô lâng ōe ū ê . . .‘‘
Chi̍t chéng chin kî-koài âu-kiò ê siaⁿ, tùi sian-siⁿ ê nâ-âu tóe kiàng chhut lâi. Gún thiaⁿ i chit hō siaⁿ, iā ná gî-bun̄, iā ná gông-ngia̍h, iā ná kiaⁿ-hiâⁿ. Chhioh tùi i-ê chhiú nih ka-la̍uh lo̍h lâi, tó tī thô͘-kha. Gún khòaⁿ chhut, tī chí chit tiap-á-kú ê sî, sian-siⁿ hut-jiân-kan tī i-ê seng-hoa̍t ê thâu chi̍t pái---- iā thang kóng sī bé chi̍t pái---- khòaⁿ-kìⁿ o͘-àm ê ,,Mî ê kok‘‘ kap ,,Mî ê Kok‘‘ tiong ê chhin-ông. Chit ê chhin-ông tùi thâu-khak téng kàu kha-chhioh-tóe móa-móa to sī o͘-khâm-khâm ê sat-bú, to̍k-to̍k i-ê heng-chêng ū kùi hoa-lē ê hun-chiong. Chit hō hun-chiong, tī Gô kok tû liáu i, sī bô lâng ū ê.
Tùi sóe seng-khu kêng chhut lâi tò lâi kàu o̍h lāi, gún í-keng piān-piān teh
(25)
thèng-hāu giâm-tāng ê chek-hoa̍t, nā-sī sian-siⁿ to lóng bô koh kóng sím-mih. Góa phah-sǹg che káⁿ sī in-ūi sian-siⁿ m̄-káⁿ chiong chit ê sū pò-kò hō͘ hāu-tiúⁿ chai ê iân-kò͘. In-ūi kàu-oân chiah ní bô liû-sim, pàng ha̍k-seng khì kap khit-chia̍h kóng ōe, nā hō͘ hāu-tiúⁿ chai, chóng bōe bián tit tio̍h hō͘ hāu-tiúⁿ phòng-teng.
Hiân chāi góa koh kóng kúi kù ōe lâi kiat-sok chit phiⁿ bûn. Lán tùi chiah ê khòaⁿ lâi, ,,Mî‘‘ só͘ kà lán ê sū, thâu chit kiāⁿ chiu-sī ,hoâi-gî‘,--- hoâi-gî tī it-chhè ê sū kap it-chhè ê lâng. I kà lán m̄-thang siong-sìn lán sian-siⁿ ê ōe; i iā kà lán m̄-thang thiaⁿ-sìn it-chhè chiáng-koân-ê ê hō-lēng. Sím-mih sū góa to m̄ sìn, it-chhè chiáng-koân ê góa to hoâi-gî. Góa tùi tī ,,Sîn ê Hó‘‘ kap ,,Mô͘ ê pháiⁿ‘‘ iā pîⁿ-pîⁿ giâu-gî; tùi tī it-chhè ê chèng-hú, kap sìn-khò chèng-hú ê it-chhè siā-hōe góa iā m̄-sìn. To̍k-to̍k pa̍t ê chhiⁿ-mîⁿ lâng ,,Mî‘‘ kà in chiong it-chhè lia̍h chòe chin-lí, kà in ta̍k ê ka-kī siú pún-hun̄. Tī góa ê pêng-iú ê tiong-kan, ū tōa
(26)
pòaⁿ ê lâng, in lóng thiaⁿ sian-siⁿ ê oē, lóng ho̍k-chiông chióng-koán ê lâng ê bēng-lēng, bē-bat ū hoāi-gî ê sū. Chit luī ê lâng, in tī siā-hōe ê tiong-kan, chá-chá chiū tit-tio̍h siong-tong ê uī-tì. Ū ê chòe kàu-oân, ū ê chòe ga̍k-su, ū ê chòe kang-lâng; in lóng chhōa bó͘ siⁿ kiáⁿ, an-ún teh kè in ê hēng-hok ê seng-hoa̍t. Chí ū góa, it bû só͘ tit, kàu taⁿ iáu sī tang sai lâm pak sì-kòe teh phiau-liû. Kàu kàu chia, m̄-sìn chia; kàu kàu hia, m̄-sìn hia. Chī-chuí káⁿ kóng góa chiong-lâi kàu siū chiù-chó͘ ê ji̍t, bōe ōe khiā tī tōa koe ê àm-kak teh chòe ,,Mî ê Kok“ ê chhin ông ni? Chī-chuī ōe kóng góa chiong-lâi bōe chhun chhiú tùi kè-lō͘ ê lâng kiû-khit ni. . . . . . ?
Vasely Eroshenko sī Gô kok chhut miâ ê si-jîn (詩人) kap tông-hōa ê chok-ka. I tī chûn nî tùi Ji̍t-pún lâi Tiong-kok, tòa tī Pak-kiaⁿ, kàu kin nî joa̍h thiⁿ chiah khì. Lâng chheng i chòe ,,ū [gìn-á|gín-á] ê sim ê Si jîn“ . I só͘ teh tōa aû-
(27)
kiò tī jîn-kan ê sī “Bû só͘ put ài, nā-sī bōe tit só͘ ài ê PI-AI”. Chit phiⁿ sī i ka-kī siá ê toān, tī Tiong-kok ê sî ūi tio̍h Siōng-hái Bîn-kok Ji̍t-pò lâi siá ê. Ô͘ Jú-chi sian-siⁿ thòe i hoan-e̍k chòe Tiong bún, āu-lâi Ló͘ Sùn Ss. phian-chi̍p i-ê chok-phín chòe chit pún chheh, miâ kiò ,,Aì-lô-sian-kho Tông Hōa chi̍p“ ū ēng chit phiⁿ chòe thâu chi̍t phiⁿ.
11 geh 22 ji̍t, 1923 S. K. B.
(28)
我的學校生活的一斷片 俄國，V. Eroshenko（愛羅先珂）著。
I.
我是一个青盲儂。我佇四歲的時目睭就青盲。彼時我啼哭、號叫，離開了白日、光明、形形色色、有無窮希望的世界，來做烏暗的「暝時的國」的國民。這項事是好呢，抑是歹呢？我卻毋知。我只知暝時是接紲咧，閣也往往欲定定是暝時，到我的生命絕滅才煞。若是，我欲咒詛伊嘛？無，的確毋！從前出名的青盲作家 Hawks（福克斯）先生佇伊所做的冊叫做 「The Hitting of the Dark Train」 內面講：「中晝的太陽將世界佮世界的一切奇異指示我；
(1)
毋過暝時卻是將宇宙、無數的星、無制限的空間，——全生活的闊大佮奇異——指示我。日時指示予我的，不過是『儂的世界』，暝時指示予我的，卻是『神的宇宙』。暝時雖罔帶寡痛苦予我，暝時有時亦帶悲慘凄切予我；毋過暝時，我會聽見真濟的星相佮咧唱歌，佇暝時我又通咧學了解自然，對自然的中央來發見自然的神。」
Hawks 捌講過這款的話。伊細漢的時鋸去一跤；到 15 歲的時又青盲；但是後來伊有着真濟關係佇動物生活的著作，到尾成就美國一个自然科學家。現在我也會按呢講抑未呢？我若會佮 Hawks 𫝛款，蹛佇大樹林內安適閣媠的厝，有真濟的家屬圍壘咧，彼我就檢采通講同樣的話。毋過，我雖罔渴慕自然的家境，
(2)
我卻常常佇 Moscow（莫斯科，俄國的京城），London（倫敦），Tokyo（東京，日本的京城）遐爾大都市的繁華中咧生活。佇遐的大都市繁華喧嚷的中間，暝時並袂予我聽見盡濟星辰唱歌；暝時抑袂指導我理解自然，閣對自然中理解自然的神。暝指示我的是幾件別項的代誌，總是現今我毋講遮的；我所欲講的，是佇學堂的時，怹所指示我遐的的事。
我佇九歲的時，怹送我到 Moscow 的盲童學校內去讀冊。彼間學堂彷彿若佮世界相隔斷的呢！學生連閒的時抑毋准出去外面，甚至父母的厝抑毋准怹去。阮通日予先生看管，一刻也不得放鬆。
有一擺先生教阮，講
(3)
地球面積是真大的，所以人類雖罔遮爾濟，猶攏會通揣一塊地，佇地面上生活。我的朋友 Lapin (臘賓) —— 一个 11 歲的查埔囡仔 —— 就問講：「若欲是地球面積真大，阮老爸怎樣敢連一庀仔田抑袂得着，着去租 Grafo Orlof (阿勒甫伯爵) 的田？」對按呢先生因為 Lapin 所問的是「戇問」就將伊大大責罰。因為佇阮學內，阮對先生是只准問彼號「識問」的。
停無偌久，先生問 Lapin 講：「你拄才所問是『戇問』，你今家己有明白抑無？」起頭 Lapin 猶未明白，先生就叫伊徛咧，聽候伊到明白伊所問的是戇問才通坐。過半點鐘，Lapin 才算有明白，所以先生才算講准伊坐。落課後，我問 Lapin 看伊所問的戇
(4)
處佇佗落。伊應講毋知。我就閣問，「你拄才無講你已經明白嘛？」Lapin 應講，「我所明白的是：為着發問來受罰，來徛，這正是愚蠢的事囉！」
先生閣共阮講，人類分真濟種族，親像：白種、黃種、紅種、烏種，等等。第一進步，第一文明的是白種；第一野蠻的是烏種佮紅種。對按呢 Lapin 閣徛起來問講，「咱所以稱為第一進步第一文明的種族，是干焦為着咱有白的皮膚抑毋是？」閣有一个別的囡仔抑徛起來問講，「佇熱天時，有真濟儂予日曝到烏趖趖，怹敢毋是攏變做野蠻嘛？」先生講怹兩儂的問攏是戇問，就罰 Lapin 佮彼个囡仔着起來徛，到怹明白怹家己的戇才煞。
(5)
II.
佇阮學堂的身邊是 Sro. Perlof（柏洛甫先生）的厝。Perlof 是俄國第一大的茶葉公司的經理，彼間公司是專對中國採辦大宗的茶葉的。有一擺中國出名外交家李鴻章，來到 Moscow，Perlof 就佇伊的家內款待伊。李鴻章聽見阮的學堂是近佇 Perlof 先生的厝，伊就想欲來參觀。伊穿中國衫，後面拖一葩髻仔尾來到阮學內。伊非常和氣，准阮去摸伊的衣裳佮髻仔。阮因為知李鴻章是「黃種」，所以搝伊的手，捏到絚絚，細膩加摸，想欲揣出黃種儂佮白種儂的手有甚物無相同的所在。
閣幾分鐘，我就問先生講：「李鴻章是正黃種的嘛？」先生應講是。我就閣問講：「毋過黃種的手佮白種的手
(6)
到底有甚物分別，我攏揣袂出，彼是怎樣呢！」Lapin 也摻插起來講：「李鴻章若欲是屬佇黃種，伊一定着比咱野蠻得濟。毋過照我看，伊若親像第一無也比咱的 Mihain（米海因）較和易寡！」（Mihain 是阮學堂內候役，阮真痛恨這个儂。）
阮拄仔咧談話的時，佮李鴻章同來的彼個翻譯員，對伊講幾若句話。李鴻章就哈哈笑。伊出去了後，我佮 Lapin 因為對佇貴人失禮，就受嚴厲的責罰。怹毋准阮食物，直到阮有明白阮的失禮才煞。一直到彼下昏，阮才明白，才有通佮別的囡仔做堆食飯。佇食下昏的時，我佮 Lapin 細聲咧偷講：我已經有摸過李鴻章的手囉，伊的手都若比咱彼位白種校長的手較滑tia̍h猶濟
(7)
咧。Lapin 抑細聲講：我想，李鴻章毋若比咱的 Mihain 較和善，就比咱的白種的先生嘛嶄然較文明。彼時先生亦佇飯廳食飯，就立刻命令我佮 Lapin 徛起來，吩咐阮講：「緊緊來遮，將恁所咧講的細聲話，當眾人的面前，老老實實講出來！」可惜啊！阮彼時，講白賊的本領學猶袂來，匆促的中間物都也做袂出，對按呢就不得不gī-gī顫，將拄才所講的話，一五一十攏講攏出來。先生聽了自然大受氣。伊叫阮着跪佇冷冰冰的塗跤；閣講，若毋是到阮完全明白阮的過失的時，毋准阮徛起來。一直到半暝後，——連飯都無食——阮才算有明白阮家己的過失。阮將中國人的奇形怪狀攏記得起來，遮的都是先生平
(8)
日所教阮的，阮今攏提來加佇李鴻章的身上。阮就開始相佮講，「李鴻章的確不及咱先生赫文明，不及咱先生赫智慧，因為伊穿真奇怪的裙，伊拖一葩真好笑的髻仔尾；佇伊細漢的時，伊就將伊的兩跤縛佇真細的柴鞋內，縛到絚篤篤，欲予伊變細跤」。——
阮的同班友嚷講：『無啦，只有中國的查某囡仔才有！』Lapin 攏毋降怹的說，做伊閣講，『彼敢毋是一樣嘛？若欲李鴻章是查某的，伊抑免不了着按呢做。』
佮阮同班的一个女學生就嚷講，『我想查某囡仔無論啥人都毋願縛跤囉；這攏是父母強強共伊縛的。』Lapin 猶毋服伊，應講，「若查某囡仔家己做父母，怹抑是欲如法炮製。」對按呢大家攏笑起來，阮就紲接
(9)
來敘述李鴻章野蠻的證據。
先生常常共阮講：『中國人是東方的猶太人，李鴻章當然抑是東方的猶太人了。伊只有知計謀家己的利益；伊疼金錢比世界一切的物都較疼；伊為着錢連啥人啥物都賣通通囉……』
談到遮，Lapin 閣較津津有味。伊講：「從前猶太人為着三十箍銀，將基督去賣；彼个東方的猶太人李鴻章為着三十个銅鐳——設使若無儂肯出較懸的價錢的時——亦不見得袂將基督去賣。」對按呢大家又大笑起來。
阮自然那有興致，就接落去講，「李鴻章愛佇大庭廣眾的中間執行慘刑，抑是處決罪犯；伊有真濟的某囝；伊只有疼伊的囝，對佇伊的查某囝
(10)
就較隨便。伊的囝出世時受人的慶賀，獨獨若是生查某囝伊就毋高興；伊騎儂行路；伊啉茶無摻湯；伊早時食烏貓，日晝頓食狗佮蟲，下昏頓是食老鼠過密過逼的，伊若掠着蝨仔抑虱母，就囥佇喙內哺，欲予伊死------」
「好啦！好啦！」先生因按呢講。這時有幾個拄仔咧啉湯，攏霧霧出來。對按呢先生就赦免阮，准阮去食下昏。飯廳內的大衆攏大笑大樂，只有阮悶悶坐咧，目屎咧流，滴佇阮的菜湯，這个湯阮連試都無想欲試。
「現在已經赦免恁啦，恁有啥事猶咧哭？」先生按呢來問阮幾若擺，阮卻連一句抑無應。先生看阮連一點仔抑無食，就走來問我講，「恁有啥事？怎
(11)
樣得咧哭，毋食寡物？」Lapin 應講，「阮現今家己責罰，家己想毋食，因為阮對佇彼个黃種的李鴻章實在太惡毒，太野蠻。」先生聽了一句抑無講。
彼暗，阮佇夢中閣看見彼个李鴻章，伊縖奇怪的裙，拖一葩好笑的髻仔尾，獨獨伊是真正和善，伊的手是真真正滑tia̍h。
(12)
III.
先生教阮講，－「見若國家攏着有人君來管理伊；國家若無儂君抑是管理的儂，就欲親像學內無監學，決斷袂得進步。」阮聽了險仔笑出來；因為阮佇學堂內第一快樂的時，就是監學先生破病的時。佇彼時阮通自由取樂，見若有趣味的，無論啥物阮都通𨑨迌，無論啥話阮都通相佮講。先生看見阮聽伊佇講的時，逐个欲笑甲毋成笑，就受氣講，－「我講的，攏無啥好笑，恁咧笑物代？佇這号無啥通笑的事來笑，通到額證明恁的愚戇。」阮即時攏靜靜。
先生就紲接授落去講。－「現在干焦舉俄國起來講，咱有一位皇帝，伊頭戴寶貴的冕旒，身穿寶貴的衣裳，伊坐佇寶座中，手
(13)
裡攑一枝玉笏……
Lapin 箭出來問講，－「若皇帝頭殼無戴冕旒，身軀無穿皇帝衫，手裡無攑玉笏，咱會認得伊講是皇帝袂？」這問又是「戇問」Lapin 又着罰起來徛。Lapin 毋服，辯論講，－「先生，毋過阮攏是青盲的，阮袂看見皇帝的冕旒，也袂看見皇帝的玉笏，阮欲汰會認得佗一个是皇帝抑毋是？」這問猶較戇，Lapin 罰徛紲袂煞得，着去罰佇跪。
先生閣紲接講，－「咱國除皇帝以外猶有貴族。咱對佇貴族應該尊敬，應該服從，因為怹是貴族階級，咱不過是貧賤的百姓若定。」
這陣 Lapin mī跪咧，佇阮班中，無儂通起來閣問「戇問」，只有一位同班的查某囡仔，忽然想起一
(14)
項事，就問講，－「Langhof (蘭珂甫，是阮學堂內一个貴族出身的青盲囡仔) 都也是對男爵門第出身，伊也着受特別的尊敬嗎？」這問又是「戇問」，伊也着罰徛。
先生又閣紲接講，－「親像佇阮學堂內，有 Lapin 彼号囡仔，常常欲佮先生亂亂來，佮先生做對頭，佇國家也有真濟歹人，時常揣機會去佮政府反對，予政府為難。這款的歹人，是叫做『社會黨』、『無政府黨』……咱對這款的儂着小心提防，閣着大大痛恨厭賤怹才着。」
毋過佇阮中間無一个儂驚 Lapin，抑無一个儂痛恨厭賤 Lapin 的；阮是紲攏總疼 Lapin，疼伊比甚物都較疼。我想若欲是國家的歹人親像阮學內這
(15)
款的歹人遮爾好，嘿！照我看來，真無通驚囉。
這課上過了，閣無偌久，有一位親王名 Tergy Alexandrovitch (亞歷山大微支，是俄國皇帝 Nicolas I 的叔) 忽然想欲來參觀阮學內。這時陣伊是咧做 Moscow 的總督。(總督——General-Gubernilestro——是俄國第一有權的地方官，通俄國只有兩个總督，一个踮佇 Petrograd (彼得格勒)，一个蹛佇 Moscow，掌有軍、民行政的大權。) 佇一禮拜前，先生因就起手預備一切，將校舍佮學生重新佈置，咧伺候這位貴客欲來。閣因為提防無政府黨抑是革命黨會來刺客，所以佇學內的埕，花園，以及四週圍的街路，警察，部隊踮到欲滿。
到彼一日，所有的事攏妥當，阮只有聽候鐘聲一下霆，就欲一齊排隊去
(16)
迎接。獨獨離約定的時猶十分鐘，阮忽然聽見鐘聲大霆。我拍算這敢是拍鐘的儂咧欲佮伊大巴結，所以並無趕緊，勻勻仔是，延延差不多十分才離開我的房間欲去聽。我拄仔咧行的時忽然有一个儂毋相捌的儂共我圍咧，問講，－「你欲去佗落？」
我應講，「我欲到大廳去迎接皇帝叔。」
伊就閣問食飽抑未？我共伊講我食囉。伊又問日晝向火食好毋好？我就講，
「若日晝當毋好，你敢是欲創寡較好的予阮食？」
彼个儂毋相捌的儂講，－「自然，彼有啥毋通！」
我講，－「按呢，請你每日予阮一頓日晝頓佮下昏頓，因為阮日晝、下昏只兩頓的火食攏真毋好。」
彼个儂毋相捌的儂笑講，－
(17)
「你雖罔袂看見，猶久你有疼別人無？」
我講，－「彼是自然，我袂捌看見我的朋友，猶久我真疼怹。」
「你有疼我無？」….彼个儂問講。
我應伊講，－「我毋捌你，就若捌你我也毋疼你。現今我無閒通佮你加講零星話因為皇帝叔無久欲來啦。」
我講了，就趕緊走到大廳。後來有人共我講，當我佮彼个儂講話的時，先生的面一瞬青，一瞬紅，一瞬烏，驚到差不多袂轉動。原來佮我講話的彼个儂毋相捌的儂，都就是親王本身；當伊佇佮我講話的時，伊搖手阻止其餘的儂，毋准插喙，所以我竟然紲毋知。到親王去了，我就受關佇一間特別的房。怹議論欲趕我出學。
(18)
先生嚴嚴責備我講，－「你好大膽敢佇親王的面前講彼号無禮的話？」我講，－「我都無拍算伊是親王。」先生講，－「唅？你無拍算？伊穿尊貴的衣服，掛華麗的徽章，這是俄國無第二人有的；就講你無看見，伊遐爾尊貴，遐爾莊嚴你嘛着鼻出來才着。伊身邊徛兩個 Chekesa (節克沙，是高加索地方的一种民族，出名盡忠佮勇敢，俄國皇宮貴人真濟招這号人做怹的護兵)。伊身後有真濟的將領副官圍壘咧，就講你無看見，你鼻嗎着去鼻出來。」
我講，－「彼袂！彼袂！我正實鼻袂出來。我只有掠彼个儂做一个派來咱學內徛班的警察。因為伊是遐爾冷酷無情。」
(19)
若是到尾先生赦免我，因為我閣無偌久就明白我家己是罪大惡極；只有我的朋友 Lapin 講，就若彼个親王頭戴寶貴的冕旒，手攑玉笏，前面排滿 Petersburg (彼得堡) 的禁衛軍，嘛無儂會想伊講是一个親王，不過是掠伊做一个兇悍無禮的兵丁若定。
[VI.|IV.]
頂面我已經講，阮的學堂是若佮全世界隔斷的。總是照例，每兩禮拜一擺，先生佮校役𤆬阮去到外面公立的洗身軀間去洗身軀。捌一擺，阮去的時，佇路裡，我佮 Lapin 行較慢，就留佇路尾，佮怹規隊離開有二三十尺。校役只有顧看前面許幾个，毋知放阮佇後面。我佮 Lapin 拄仔對街頂行過去的時陣，忽然有一个儂問阮講，「乖
(20)
囡仔，恁知怹欲帶𤆬恁去佗去嗎？」阮就停跤，溜帽，對彼个儂毋相捌的儂恭恭敬敬行這个禮，溫馴應伊講，「先生，阮知，阮先生是欲𤆬阮去洗身軀間。」
彼个儂毋相捌的儂khi̍h-khi̍h笑講，「欲去物代？洗身軀呢？」阮應講，「是，先生，阮欲去洗一下身軀。先生講，身軀若過兩禮拜，就無清氣，着去洗。」
彼个儂就閣問講，「恁先生有共恁講恁的精神若過了幾禮拜就無清氣無？」阮講，「這，先生猶未教阮。」伊khi̍h-khi̍h笑就閣問講，「人是真快沐膋儳，一分鐘就沐喔，恁知抑毋知？」阮應講，「有影都着，佇烏陰天落雨天時，阮伺候草到花園內臨邊便沐着膋儳囉；阮攑一下手，行一步，便攏沐着塗糜，
(21)
毋過親像這号的時，先生都無𤆬阮去洗身軀間，不過刑罰阮，責備阮若定。 」
彼个儂毋相捌的儂聽見這句話，就講，－「現在，到處都是烏陰落雨天，咱只有攑一下手，行這步，臨邊便拍膋儳囉。毋過咱的先生都無帶咱去洗身軀，只有刑罰咱，責備咱若定。 」
(22)
這霎是八月尾，天氣真清彩，又真乾離，大約已經三禮拜無落雨囉，所以彼个儂所講的話，阮聽了攏袂明。這時已經有真濟儂圍壘來，怹看見阮有憢疑的面色，喙仔半開半合咧想欲講，攏笑到欲歪腰。同時有一位先生佮一位校役，雄蓋蓋造來，到阮的身邊，對阮的喙䫌大力搧幾若下，大受氣講，－「恁這號，着正實共恁大刑罰一下才着！幾擺共恁講毋通佮遐的乞食講話！恁今紲蹛只大街頂出手！來，來，恁啥事溜帽蹛只這驚儂，這垃圾的臭儂的面前？扯！恁這号不可救藥的青盲仔鬼！」伊那講那佮校役對阮的耳仔直chîⁿ，chîⁿ阮到遐的規堆的學生彼位。
到洗身軀間，先生拖阮到另外一間房，伊手
(23)
裡攑一枝尺，講伊欲大大教示阮一睏，因為阮拍歹學堂的名聲。伊講，「Moscow 的百姓若聽見尊貴的盲童學校的學生佮街頂的乞食講話，怹毋知欲講啥話咧？怹若想起學堂的教員佮遮的乞食，毋知欲怎樣？我一生到底毋捌佮遮的乞食交插着，怹掌甲非常長，非常流瘍，怹穿一領油烏、油臭的破布，頭毛ki-bú kî-kiû[^1]，對頂到下，滿身都是蝨母，生到烏黔黔，袂講得伊的罪………」
伊將彼枝尺舉到懸懸懸，對阮的尻脊骿盡力ī落去。第一下是我，第二下着 Lapin，第三下又是我。我彼時無穿衫，予伊拍了，毋敢呻，毋敢叫，不過喙齒根咬絚，據伊㧾。Lapin 坐予伊拍，便叫講，－「先生仔，阮都毋知阮佮伊講話的儂是一个遐爾通驚的乞食啦！」
(24)
先生講，－「唅？無你掠伊是是誰？」Lapin 細仔聲應講，－「我掠做伊是親王…。」我嗎順紲接落去，講，－「阮拍算伊是胸前吊華麗的勳章，這款的勳章佇俄國除伊以外無儂會有的…。」
一種真奇怪號叫的聲，對先生的嚨喉底降出來。阮聽伊這号聲，也那疑問，也那戇愕，也那驚惶。尺對伊的手裡交落落來，倒佇塗跤。阮看出，佇只一霎仔久的時，先生忽然間佇伊的生活的頭一擺－－也通講是尾一擺－－看見烏暗的「暝的國」佮「暝的國」中的親王。這个親王對頭殼頂到尻脊尾滿滿都是烏黔黔的蝨母，獨獨伊的胸前有掛華麗的勳章。這種勳章，佇俄國除了伊，是無儂有的。
對洗身軀間出來倒來到學內，阮已經便便咧
(25)
聽候嚴重的責罰，但是先生都攏無閣講甚物。我拍算這敢是因為先生毋敢將這个事報告予校長知的緣故。因為教員遮爾無留心，放學生去佮乞食講話，若予校長知，總袂免免得着予校長碰釘。
現今我閣講幾句話來結束這篇文。咱對遮的看落來，「暝」所教咱的事，頭一件就是「懷疑」，－－懷疑佇一切的事佮一切的儂。伊教咱毋通相信咱先生的話；伊也教咱毋通聽信一切掌權的號令。甚物事我都毋信，一切掌權的我攏懷疑。我對佇「神的好」佮「魔的歹」也平平憢疑；對佇一切的政府，佮信靠政府的一切社會我也毋信。獨獨別的青盲儂「暝」教怹將一切掠做真理，教怹逐家家己守本分。佇我的朋友的中间，有大
(26)
半的儂，怹攏聽先生的話，攏服從掌官的儂的命令，未捌有懷疑的事。這類的儂，怹佇社會的中間，早早就得着相當的位置。有的做教員，有的做樂師，有的做工儂；怹攏𤆬某囝，安穩咧過怹的幸福的生活。只有我，一無所得，到今猶是東西南北四界咧漂流。到到遮，毋信遮；到到遐，毋信遐。是誰會講我將來到受咒詛的日，袂會徛佇大街的暗角做「暝的國」的親王呢？是誰會講我將來袂伸手對過路的儂求乞呢？……？
Vasely Eroshenko 是俄國出名的詩人佮童話的作家。伊佇前年對日本來中國，蹛佇北京，到今年熱天才去。儂稱伊做「有囡仔的心的詩人」。伊所咧大號
(27)
叫佇人間的是「無所不愛，但是袂得所愛的悲哀」。這篇是伊家己寫的傳，佇中國的時為着上海民國日報來寫的。胡愈之先生替伊翻譯做中文，後來魯迅先生編輯伊的作品做這本冊，名叫「愛羅先珂童話集」有用這篇做頭一篇。
11月22日，1923 S. K. B.
(28)
[^1] ki-bú kî-kiû：胡愈之官話譯本作「頭髮結的蓬蓬鬆鬆地」。