新廈語社

閩南歷史文獻語料庫

Sin Hā-gú-siā 新廈語社

© 2025-2026 東苑實驗室

基本信息

書刊
廈語短篇小說 第一集(Hagu Ter-Phiⁿ e Siaur-soat Tel-it Chipp)
年份
1924
標題
皇帝佮方丈(Hông-tè kap Hong-tiōng)
← 轉去頂頁

Tek-kok c'êng ū c'i̍t ê Hông-tè, c'in ài saⁿ-thâi, it-seng siông-siông tī c'iàn-tiûⁿ nih, hán-tit tī hông-kiong nih. I-ê tùi-te̍k tiaⁿ-tiaⁿ kap i tí-khia̍t, bô hō͘ i c'i̍t-sî-á hioh-khùn. C'it-ê hō͘ i ûi-khùn liáu, pa̍t-ê c'iū koh ch'im-ji̍p i-ê kéng-kài. Só͘-í nî kè nî, bô-lūn tang-thiⁿ, bô-lūn jo̍ah-thiⁿ, i tio̍h c'òe-thâu ch'oā i-ê kun-peng, kap in siū kôaⁿ, jo̍ah, iau-gō, ch'ùi-ta ê kan-khó͘.

Ū c'it pái c'it ê Hông-tè ch'ut-peng ê sî, keng-kè i-ê kok-lāi ê c'i̍t séng. Hia ū c'it-keng c'in ū c'îⁿ ê Siu-tō-īⁿ (修道院), lāi-bīn ū c'in c'ōe hê-siūⁿ. Tī hit-sî Hông-tè hap Siu-tō-īⁿ siông-siông ū saⁿ-c'iⁿ, in-ūi Siu-tō-īⁿ m̄-khéng la̍p-sè. C'iū-sī tùi an-ni, Hông-tè kap hê-siūⁿ lóng bōe thang kiat-kau c'òe hó ê pêng-iú. Taⁿ i tú-á c'in ià-siān, piàn-sin lâu koāⁿ, lóng sī thô͘-hún, khiâ-bé tùi c'ia kè ê sî-chūn, hut-jiân khòaⁿ-kìⁿ Siu-tō-īⁿ ê Hong-tiōng——方丈 sī hê-siūⁿ ê thâu-lâng——c'ē tiàm tī im-ńg ê só͘-c'āi teh

(1)

ch'iu-ch'in.

Taⁿ Hông-tè siông-siông ū thiaⁿ-kìⁿ lâng kóng, c'it ê Hong-tiōng sī c'it-ê pûi koh pūn ê lâng; i ê káng-kiù c'iah sī pí káng-kiù tō-ha̍k khah ch'im. Hông-tè siūⁿ liáu sim-lāi c'in put-pêng: c'áiⁿ-iūⁿ i tióh iau-gō koh ch'ùi-ta teh siūⁿ-khó͘; c'iah-ê hê-siūⁿ khiok c'òe in teh c'ok-lo̍k. I sim lāi c'iū kóng: “Góa ū lí hoat. Góa tióh pān kóa tāi-c'ì hō͘ lí c'òe.” An-ni i c'iū tit-tit khiâ-bé jip hoe hng lāi, ēng khòaⁿ-khin ê siaⁿ kā Hong-tiōng ch'éng-an.

Hông-tiōng chit ē khòaⁿ-kì Hông-tè, chiū chin hó-lé kiok-kiong, ch'iáⁿ i jip khì hoe-hng lāi chē. Hông-tè kā i to-siā kóng: “Góa chí ū kùi kù ōe beh kā lí kóng nā-tiāⁿ. Góa tú-á khòaⁿ-kìⁿ lí chē tiàm tī chhiū ē, hō͘ góa siūⁿ kóng lí tek-khak chin oh kè-ji̍t. Phah-sǹg nā chhòng kóa kang hō͘ lí chòe, lí tek-khak ōe hoaⁿ-hí sêng-siū chiah tióh. Só͘-í góa ài hō͘ lí saⁿ ê mn̄g-tôe; lí chhiat-chhiat tióh tap-hok góa. Thâu-chit mn̄g: Góa

(2)

chhēng lêng-pôⁿ, tī kim bián-liû, chē tī góa ê chō-ūi ê sî, ū ta̍t jōa-chōe chîⁿ? Tē jī mn̄g: Góa beh se̍h tē-kiû tio̍h jōa-kú? Tē-saⁿ mn̄g: Góa ê thâu-náu lāi ū sím-mih chhò-gō͘ ê su-sióng? Taⁿ tùi kin-á-ji̍t khí, góa hān lí saⁿ ge̍h ji̍t, lâi Kiaⁿ-siâⁿ tiâu-têng lāi tap-ho̍k. Nā lí kàu hit sî bōe-hiáu-tit ìn, chiū lí tio̍h khiâ lû-á, chhiú khan lû-á-bé, m̄-chún khan le̍k-soh, piàn iû kok-lāi sī-chiòng. Koh góa beh siat-li̍p chi̍t ê pí lí khah phok ê lâng chòe hong-tiōng”. Kóng an-ni, Hông-tè chiū léng-chhiò kap Hong-tiōng saⁿ-sî, chòe i khì.

Taⁿ chit ê Hong-tiōng ê pêng-an ê seng-ho̍at chiong-kūn beh chín lah! I mî-ji̍t kan-ta teh siūⁿ chiah ê būn-tôe, in-ūi i thiaⁿ-kìⁿ Hông-tè ê siaⁿ-sè, chai kóng Hông-tè m̄-sī kap i teh kún-chhiò M̄-kú jīm i cháiⁿ-iūⁿ siūⁿ, táu-tí bōe-thang tit-tio̍h chí saⁿ ê mn̄g-tôe ê tap-ho̍k. Ji̍t kè ji̍t, lé-pài kè lé-pài, ge̍h kè ge̍h, iû-goân bōe-ōe chhē-tio̍h kái-koat chiah ê mn̄g-tôe ê hong-hoat. Mî-sì bōe

(3)

khùn tit; ji̍t-sì bōe chiàh: Hông-tè kap i saⁿ ê khó-phàⁿ ê mn̄g-tôe put-sî khiā tī i ê bīn-thâu-chêng. Chhin-chhiūⁿ an-ni ut-chut iu-būn, lâng pìⁿ sán, bīn-sek pìⁿ chin pháiⁿ khòaⁿ, liân i-ê tē-it hó ê pêng-iú sòa bōe-jìn-tit i.

Ū chi̍t ji̍t Hong-tiōng chiū lī-khui i-ê chhù, khì chi̍t ê hng-hng ê chhiū-nâ, lâi kái i-ê kek-sim, siau i-ê iu-būn. Tī hia i tú-tio̍h Siu-tō-īⁿ ê kò͘-iûⁿ-ê, miâ chòe Hàn Piān-tek, teh kò͘-iûⁿ. Chit ê Hàn Piān-tek sī chi̍t ê pûi-pûi chho̍-chho̍ ê lâng, bīn put-sî tài chhiàu-iông, chin gâu kek khì-jîn, só͘-í Siu-tō-īⁿ ê hê-siūⁿ lóng chin chhin-ài i. I sui-bóng m̄-bat ji̍p-o̍h, m̄-kú lâng chin lêng-khiàu. Khòaⁿ-kìⁿ Hong-tiōng teh lâi, chiū hó-lé chhéng-an i kóng, “Hong-tiōng Hoat-su, gâu chá ah. Lí kin-á-ji̍t bīn kán hiah chhí? Chiah kú sī mî-sì bōe khùn-tit á m̄-sī?”

Hong-tiōng thó-khuì ìn kóng: “Góa í-keng chin chōe mî bōe khùn-tit lah. Tùi Hông-tè hō͘ góa saⁿ ê mn̄g-tôe, kiò góa tio̍h tap-ho̍k, liáu-āu, góa to kan-ta bōe lim, bōe chiàh, bōe khùn-tit.”

(4)

Kò-iûⁿ-è mn̄g kóng: “Hông-tè sī mn̄g lí sím-mih?”

Hoat-su koh thó͘-khuì kóng: “Hāi”-ah! Lán to bē-bat thiaⁿ-kìⁿ ciah oh ê mn̄g-tôe. Thâu-cit hāng, góa tióh kā i kóng, i ch’eng lêng-pô͘, tì kim bián-liû cē tī pó-cō͘ ê sî, i sit-giȧh tȧt jōa cōe cîⁿ. Tē-jī hāng, i ài cai beh séh tē-kiû tióh jōa-kú Tē-saⁿ hāng, góa tióh ioh khòaⁿ i thâu-náu lāi ū sím-mih ch’ò-gō͘ ê su-sióng. I kiò góa tióh tī saⁿ gėh-ji̍t ê lāi-bīn cèng-sek tap-hok ciah ê mn̄g-tôe; taⁿ koh cȧp ji̍t ciū saⁿ gėh-ji̍t ê kî-hān kàu lah! Siat-sú góa nā bōe-hiáu-tit kái-koat ciah ê mn̄g-tôe, ciū i beh hō͘ góa khiâ lû-á piàn iû kok-lāi sī ciòng, koh beh kiò pȧt-lâng lâi thòe góa còe Hong-tiōng.

Hong-tiōng ciah-ê ōe kóng-liáu, kò-iûⁿ-è ha! ha! tōa ch’iò. Kóng: “Iáu bô pȧt hāng? Kah sī an-ni, lí iā bián koh iu-ch’iû lah. Góa pún-sin ciah jip Kiaⁿ, tiâu-kìⁿ Hông-tè lâi thòe lí ìn ciah-ê lân-tôe. Put-kò lí tióh ciong lí ê sèng-saⁿ cioh góa, hō͘ góa kòa lí ê kim sip-jī-kè, an-ni Hông-tè ciah ōe siūⁿ-kóng góa sī

(5)

Hong-tiông.

Hong-tiông khí-thâu lóng m̄-sìn; gông-ngiàh mn̄g kóng: “Thái-thó ū-iáⁿ? Lí iā bōe siá-jī, iā bōe thák-ch'eh, lí kiám ciaⁿ-si̍t ōe thòe góa tap-ho̍k chiah-ê ûi-lân ê mn̄g-tôe mah?”

Cóng-sì Hàn Piān-tek ch'iò-ch'iò kóng: “Ū-iáⁿ, góa khiok bōe siá, iā bōe thák. M̄-kú góa tùi góa-ê lāu-bú ū o̍h ch'eh lāi só͘ bô è. Lí nā khéng hō͘ góa khì kìⁿ Hông-tè, góa pau-níaⁿ lí Hông-tè tùi-tī góa ê tap-ho̍k ōe cin móa-ì.”

Kàu-bé Hong-tiông ciū cún ì. Só͘-í tī cí-tēng ê ji̍t-cí, Hàn Piān-tek ciū ji̍p Hông-kiong. Tī tiān lāi khòaⁿ-kìⁿ Hông-tè ch'ēng i ê lêng-pô, tī kim bián-liû, cē tī i-ê pó-cō nih, sí-ûi lóng sī tāi-sîn kùi-lú teh su-hāu ì. Hông-tè khòaⁿ-kìⁿ Hàn Piān-tek, liáh còe sī Hong-tiōng, ciū m̄ng i kóng: “Hong-tiōng Hoat-su, taⁿ lí hiah-ê m̄ng-tôe sī ōe-hiáu ìn á bōe?” Hàn Piān-tek cin hó-lé kiok-kiong kóng: “Pē-hā, ōe!”

Hông-tè kóng: “Nā-sī án-ni, taⁿ lí kā góa kóng góa sī tát jōa-cōe chîⁿ?”

Hàn Piān-tek ûn-sûn ìn-kóng: “Pē-hā, Sèng-keng ū kóng, lán-ê Chú Iâ-so͘ Ki-tok sī ēng saⁿ-cáp-kho͘ gûn hō͘ lâng bōe khì è. Kì-jiân án-ni, góa cí-ōe thang ch'ut lí jī-cáp-káu kho͘!”

Hông-tè tōa siaⁿ ch'iò-kóng: “Ū-iáⁿ to tiỏh! Lí cin gâu ìn. Góa ciaⁿ-sit m̄-bat siūⁿ kóng góa tát hiah ció chîⁿ. Taⁿ tē-jī m̄ng: Góa khiâ-bé sėh Tē-kiû tiỏh jōa kú?”

Piān-tek kóng: “Lí nā ōe thàu-chá bé-oaⁿ tàu hó, tâng-sî kap jit-thâu pîⁿ-pîⁿ khí-sin, koh lí nā ōe tú-tú kap jit-thâu kiâⁿ pîⁿ-pîⁿ kín, ciū góa káⁿ tùi góa ê kim sip-jī-kè lip-sè, tī jī-cáp-sì tiám-cheng ê lāi-bīn, lí Tē-kiû tek-khak sėh cit piàn.”

Hông-tè kiò-kóng: “Gôa! cin-ciàⁿ. Góa cêng m̄-bat siūⁿ lí hiah gâu. Lí cit-ê tē-jī tap-hok cin tiỏh, góa iā cin móa-ì. M̄-kú taⁿ tē-saⁿ m̄ng: Góa ê thâu-khak lāi ū sím-mih ch'ò-gō͘ ê su-sióng?”

Piān-tek ciū cũ-jû cũ-jû kóng: “Kah

(7)

m̄-cai! Lí lia̍h còe góa sī Siu-tō-īⁿ ê Hong-tiōng lah!”

Hông-tè kóng: “An-ni tio̍h; ce kiám bô-iáⁿ mah?”

Piān-tek inⁿ kóng: “Hông-siōng Pē-hā, khai-un! Lí só͘ siūⁿ ê, ch’ò-gō͘ lah. Góa sī Hàn Piān-tek, ciū-sī Siu-tō-īⁿ ê kò͘-iûⁿ-è.”

Thiaⁿ-kìⁿ ciah-ê oē liáu-āu, tiâu-lāi coân-thé tōa gông-ngia̍h; Hông-tè pún-sin tē-it gông-ngia̍h. Hông-tè tōa-siaⁿ kiò kóng: “Piān-tek, lí ê thâu-náu cin-chiàⁿ hó, só͘-í góa beh lip lí chòe Siu-tō-īⁿ ê Hong-tiōng. Cêng-jim ê Hong-tiōng hoa̍t i khiâ lû iû koe sī-ciòng, ch’iú khan lû-bé, m̄-chún i khan lėk-soh.”

Kò͘-iûⁿ-è inⁿ kóng: “Hông-tè ah. Góa cin kám-kek lí ê un-tián; m̄-kú góa m̄-kāⁿ tng. Góa to m̄-bat jip o̍h, bōe siá, bōe tha̍k, bōe sǹg-siàu.”

Hông-tè kóng: “An-ni cin khó-sioh. Taⁿ lí ê tap-hok kì-jiân hō͘ góa cin hoaⁿ-hí, góa iā ài hō͘ lí hoaⁿ-hí ceh. Còe lí láu-si̍t kóng, khòaⁿ lí ài tih sím-mi̍h?”

Piān-tek kóng: “Hông-tè ah, lí kah nā-sī beh hō͘ góa hoaⁿ-hí, ciū lí tio̍h lâu góa ê cú-lâng chòe Hong-tiōng, m̄-thang ka i kòaⁿ khì.”

Hông-tè hoaⁿ-hí kóng: “Góa taⁿ cai lah. Lí ê lâng, thâu-náu hó, koh hó sim. Góa tek-khak chiàu lí só͘ ch’éng-kiû ê còe. Lí ê cú-lâng thang iû-goân tiàm Siu-tō-īⁿ còe Hong-tiōng.”

Kóng an-ni, Hông-tè chiū sàng Piān-tek cin chōe pó-kùi ê lé-mi̍h, ciah hō͘ i khì. (Oân)

(8)

德國曾有一个皇帝,真愛相刣,一生常常佇戰場裡,罕得佇皇宮裡。伊的對敵常常佮伊抵揭,無予伊一時仔歇睏。這个予伊圍困了,別个就閣侵略伊的境界。所以年過年,無論冬天,無論熱天,伊着做頭𤆬伊的軍兵,佮怹受寒、熱、枵餓、喙焦的艱苦。

有一擺這个皇帝出兵的時,經過伊的國內的一省。遐有一間真有錢的修道院,內面有真濟和尚。佇彼時皇帝佮修道院常常有相爭,因為修道院毋肯納稅。就是對按呢,皇帝佮和尚攏袂得通結交做好的朋友。今伊拄仔真厭𤺪,遍身流汗,攏是塗粉,騎馬對遮過的時陣,忽然看見修道院的方丈——方丈是和尚的頭人——坐踮佇陰影的所在咧

(1)

秋凊。

今皇帝常常有聽見人講,這一个方丈是一个肥閣笨的儂;伊的講究才是比講究道學較深。皇帝想了心內真不平:怎樣伊着飢餓閣瘡痍咧受苦考;遮的和尚卻坐怹佇快樂。伊心內就講:「我有理法。我着辦寡代誌予你坐。」按呢伊就直直騎馬入花園內,用看輕的聲共方丈請安。

方丈一兮看見皇帝,就真好禮鞠躬,請伊入去花園內坐。皇帝共伊多謝講:「我只有幾句話欲共你講若定。我拄仔看見你坐踮佇樹下,予我想講你一定真艱苦過日。拍算若創寡工予你做,你一定會歡喜承受則才着。所以我愛予你三個問題;你切切着答覆我。頭一問:我

(2)

穿龍袍,戴金冕旒,坐佇我的座位時,有值若濟錢?第二問:我欲踅地球着偌久?第三問:我的頭腦內有甚物錯誤的思想?今對今仔日起,我限你三個月日,來京城朝庭內答覆。若你到彼時袂曉得應,就你着騎驢仔,手牽驢仔尾,毋准牽韁繩,遍遊國內市場。閣我欲設立一个比你較博的儂做方丈」。講按呢,皇帝就冷笑佮方丈相辭,做伊去。

今這一个方丈的平安的生活將近欲盡囉!伊暝日干焦咧想遮的問題,因為伊聽見皇帝的聲勢,知講皇帝毋是佮伊咧滾笑。毋過任伊怎樣想,到底袂得通得着遮三個問題的答覆。日過日,禮拜過禮拜,月過月,猶原袂會揣着解決遮的問題的方法。暝時袂

(3)

睏得;日時袂食:皇帝佮伊三個可怕的問題不時徛佇伊的面前頭前。親像按呢鬱卒憂悶,人變瘦,面色變真歹看,連伊的第一好的朋友紲袂認得伊。

有一日方丈就離開伊的厝,去一个遠遠的樹林,來解伊的激心,消伊的憂悶。佇遐伊遇着修道院的顧羊的,名叫漢便德,佇顧羊。這一个漢便德是一个肥肥粗粗的儂,面不時帶笑容,真爻激氣人,所以修道院的和尚攏真親愛伊。伊雖然毋捌入學,毋過人真靈巧。看見方丈佇來,就好禮請安伊講,「方丈法師,爻早啊。你今仔日面簡赫慘?遮久是暝時袂睏得抑毋是?」

方丈吐氣應講:「我已經真濟暝袂睏得囉。對皇帝予我三個問題,叫我着答覆,了後,我都干焦袂啉,袂食,袂睏得。」

(4)

顧羊仔問講:「皇帝是問你甚物?」

法師閣吐氣講:「害啊!咱都袂捌聽見遮惡的問題。頭一件,我着共伊講,伊穿龍袍,戴金冕旒坐佇寶座的時,伊失業值偌濟錢。第二件,伊愛知欲踅地球着偌久。第三件,我着臆看伊頭腦內有甚物錯誤的思想。伊叫我着佇三個月日的內面正式答覆遮的問題;今閣十日就三個月日的期限到囉!設使我若袂曉得解決遮的問題,就伊欲予我騎驢仔遍遊國內市場,閣欲叫別人來替我坐方丈。」

方丈遮的話講了,顧羊仔哈!哈!大笑。講:「猶無別項?甲是按呢,你也免閣憂愁囉。我本身即入京,朝見皇帝來替你應遮的難題。不過你着將你的聖衫借我,予我掛你的金十字架,按呢皇帝才會想講我是

(5)

方丈。」

方丈起頭攏毋信;疑惑問講:「豈有此理?你也袂寫字,也袂讀冊,你敢確實會替我答覆遮的為難的問題嗎?」

總是漢便德笑笑講:「有影,我卻袂寫,也袂讀。毋過我對我的老母有學冊內所無的。你若肯予我去見皇帝,我包領你皇帝對佇我的答覆會真滿意。」

到尾方丈就准意。所以佇指定的日期,漢便德就入皇宮。佇殿內看見皇帝穿伊的龍袍,戴金冕旒,坐佇伊的寶座裡,四圍攏是大臣貴女佇伺候伊。 皇帝看見漢便德,掠做是方丈,就問伊講:「方丈法師,今你遐的問題是會曉應袂?」漢便德真好禮鞠躬講:「陛下,會!」

皇帝講:「若是按呢,今你共我講我是值偌濟錢?」

漢便德溫馴應講:「陛下,聖經有講,咱的主耶穌基督是用三十箍銀予人賣去。既然按呢,我此話通出你二十九箍!」

皇帝大聲笑講:「有影都着!你真爻應。我確實毋捌想講我值赫少錢。今第二問:我騎馬踅地球着偌久?」

便德講:「你若會透早馬鞍鬥好,同時佮日頭平平行身,閣你若會直直佮日頭行平平緊,就我敢對我的金十字架立誓,佇二十四點鐘的內面,你地球一定踅一遍。」

皇帝叫講:「哇!真正。我曾毋捌想你赫爻。你此的第二答覆真着,我也真滿意。毋過今第三問:我的頭殼內有甚物錯誤的思想?」

便德就躊躇躊躇講:「甲

(7)

毋知!你掠做我是修道院的方丈囉!」

皇帝講:「按呢着;這敢無影嗎?」

便德應講:「皇上陛下,開恩!你所想的,錯誤囉。我是漢便德,就是修道院的顧羊仔。」

聽見遮的話了後,朝內全體大疑惑;皇帝本身第一疑惑。皇帝大聲叫講:「便德,你的頭腦真正好,所以我欲立你做修道院的方丈。曾任的方丈罰伊騎驢遊街市場,手牽驢尾,毋准伊牽韁繩。」

顧羊仔應講:「皇帝啊。我真感激你的恩典;毋過我毋敢當。我都毋捌入學,袂寫,袂讀,袂算數。」

皇帝講:「按呢真可惜。今你的答覆既然予我真歡喜,我也愛予你歡喜則。做你老實講,看你欲提甚物?」

便德講:「皇帝啊,你甲若是欲予我歡喜,就你着留我的主人做方丈,毋通共伊趕去。」

皇帝歡喜講:「我今知囉。你的儂,頭腦好,閣好心。我一定照你所請求的做。你的主人通猶原踮修道院做方丈。」

講按呢,皇帝就送便德真濟寶貴的禮物,才予伊去。(完)

(8)