Amenia kok, A. Agaronjan (A-ka-lo̍k-liân) tù.
Tī chit ê hiuⁿ-siā lāi, chit ke iáu-bē khùn. Chit ke sī chi̍t tùi ê hu-hū kap chi̍t ê sòe-sòe hàn ê gín-á.
Thiⁿ-khì chin léng. Chí kúi ê sòng-hiong lâng lóng kôaⁿ kàu khe̍h-khe̍h-tiō. Lāu-bú chin la̍t beh ēng kóa phòa-pò͘ khì kā i chit ê thǹg kng-kng ê sòe-kiáⁿ kah. I an-ni chòe ng-bāng beh hō͘ i chit ê seng-khu chiām-chiām teh léng ê gín-á koh chiām-chiām sio. M̄-kú lóng bû-hāu. Chiah ê phòa-pò͘ bô kàu-gia̍h thang kā i pau. Khó-lîn ê lāu-bú, choat-bāng lah, i chí ū tio̍h ēng i-ê seng-khu ch'ek-óa àⁿ-lo̍h tī i-ê gín-á ê téng-bīn, ng-bāng i chit ê kiáⁿ bô hō͘ hong-ch'e.
Hit ê lāu-pē tī chit sî, khòaⁿ kàu sòa sîn khì, ba̍k-chiu choân bô sîn-chhái. Hut-jiân ch'in-ch'iūⁿ ch'íⁿ khí-lâi, chiū kóaⁿ-kín thǹg i teh ch'ēng ê hit nía phòa tng-saⁿ, lâi kah tī i-ê gín-á ê téng-bīn. Iā i taⁿ sī thng-pak-theh.
(1)
In, só͘-ū kôanⁿ ê kám-kak, lóng hō͘ in-ê pi-ai chíaúⁿ khì lah!
“A——bú——á, gû-ni chit-tih-á . . . ” chit ê gín-á hut-jiân an-ni kiò khí lâi. I ba̍k-chiu khui kàu tōa bú lúi, sûi-sî koh ha̍p. In chí nng ê ba̍k-chiu sio tùi-siòng cheh, sòa khàu chʻut lâi.
Hū-jîn lâng kóng: “Lí khì phah lâng ê mn̄g, khòaⁿ-sī chit ê Ki-tok-tô͘ . . . , khì ka thó chit tih á gû-ni lâi hō͘ chit ê kiáⁿ.”
“Pòaⁿ mî saⁿ-kiⁿ beh khí lâi kā lán khui mn̄g?”
Tùi an-ni, in chiū koh lóng chēng-chēng. Chí ū thiaⁿ-kìⁿ sek-sut tī tōng lāi teh háu, niáu-chʻú teh khòe in ê chia̍h-mih, léng-hong tùi piah-phāng chʻe jip lâi siùh-siùh háu.
Gín-á koh kiò kóng: “Chit-tih-á gû-ni . . . ” I ba̍k-chiu koh khui tōa bú lúi, siòng i ê lāu-bú, iū koh pàng-khoeh.
In nng lâng iū sī saⁿ-siòng, ba̍k-sái kòa ba̍k-kîⁿ. Chit ê ta-po͘ lâng chit pái
(2)
lóng bô kóng ōe, ba̍k-sái ch'it-ch'it cheh, thó͘-khùi-pūn-hāiⁿ, khiā-khí lâi, giah i chit ki koáiⁿ-á, kap chit ki gû-ni pân, ch'ut khì. I bô tì bō, thǹg pak theh——che chiū-sī i pún lâi ê chong-sok.
Beh túi tó-khì ne? Ge̍h, kng iàⁿ-iàⁿ, chiò kàu móa siā. Nā-sī i kiám ōe thang ch'è ch'ut chit ê sio-bat ê lâng? I chiām-sī bōe kì-tit kóng i khiā tī chia; i bōng sióng kóng i í-keng tò-khì kàu i-ê pún-hiuⁿ, kàu i-ê khó-ài ê ch'ân-iûⁿ khì lah. I koh ná khòaⁿ-kìⁿ i hit ê sòe-hàn ê Má-lī-thài, kap biân-á âng-ki-ki ê Ná-so.
Só͘ ū sí ê lâng iā lóng tī hia teh hioh-khùn . . . . .
“Chit tih ê gû-ni . . . .” Chit ê siaⁿ iū ná tī i-ê hĩ-khang piⁿ teh kiò. I khih-khih ch'oah. Taⁿ chiū tek-khak tióh khì thó khòaⁿ bāi cheh.
I chiū kiânⁿ kàu, chit ke ê mn̄g-kháu, lāi-bīn sī chit ê lāu chiú-kóan lâng teh khiā. I khiā tī mn̄g-piⁿ, siūn kóng: Taⁿ beh phah mn̄g ni, á m-phah ni? Góa sī gōa hiuⁿ ê lâng, siat-sú lâng nā khui
(3)
m̂ng ch'ūt lâi chau-that, góā beh cháiⁿ-iūⁿ?
“Chit tih ê gû-nî” chit kù ōe pek tióh i. Che sī i-ê sòe-kiáⁿ chòe-hō͘ ê khún-kiû. Só͘-í i chiū bōe kò͘-tit kiàn-siàu kap kiaⁿ-hiân, ch'un-ch'iú khì phah m̂ng.
Phah m̂ng ê siaⁿ kap káu ch'am teh pūi.
I koh-chài phah. Kàu lō͘-bé, ch'ù lāi chi̍t ê lāu hū-jîn-lâng ch'ut lâi, mn̄g kóng: “Siáⁿ lâng?”
Gōa bīn chiū ìn kóng, “Lāu chím-pô á, góā lah . . . góā sī A-bí-nî-a lâng, sī Ki-tok-kàu tō͘, sī gōa-hiuⁿ lâng. Lí khòaⁿ Siōng-tè ê bīn-chiūⁿ, ch'iáⁿ kā góā khui m̂ng.”
Lāu hū-jîn-lâng khui-m̂ng, khòaⁿ-kìⁿ sī chi̍t ê m̄ sio-bat thǹg-pak-theh ê ta-pō͘-lâng, koh bô tì bō, kiaⁿ kàu kiò-kiù lâng, phín-phōng á . . . m̂ng koaiⁿ, koh chàu jip khì.
I kàu chit chūn chiah chai i sī thǹg-pak-theh.
(4)
I koh phah keh-piah ê mn̂g. Chit ê ta-po͘ lâng lâi kàu mn̂g kháu. I chiū tùi hit ê lâng kóng: “Góa sī Ki-tok-kàu tō͘, tùi hit hō ūe chiảh lâng huih ê só͘-chāi tō-cháu ch'ut lâi ê; góa ê sòe-kiáⁿ taⁿ tit-beh sí lah, siūⁿ ài lim chi̍t-tih-á gû-ni. Ch‘iáⁿ lí khòaⁿ Chō-bu̍t Chú ê bīn, chi̍t-tiám-á hō͘ góa . . . tī kū nî chit chūn, goán iáu ū chin chōe ê gû; hiān-chāi lóng bô lah, liân chi̍t tiám-á gû-ni to-sī hui-siông ê khiàm-ēng.”
Chit khoán ê ch'éng-kiû, hui-siông ê tōng sim, chit khoán ê hêng-iông iū sī hui-siông ê pi-ch'ám. Hit ê hiuⁿ-siā lâng chiū kōaⁿ chi̍t pân ê gû-ni hō͘ i. Chit ê put-hēng ê lâng kóaⁿ-kín cháu tò-khì i-ê ke. I kōaⁿ chiah ê bián chîⁿ ê e̍k-thé, kán-ná sī tit-tio̍h bû-kà-pó leh. Phe sì-miâ chàu tò-khì in tau. Chóng-sī tī chit ê chēng-chauh ê mî-sì ê tiong-kan, hut-jiân thiaⁿ-kìⁿ i-ê bó͘ siong-sim teh thî-khàu ê siaⁿ.
I hiám-hiám-á poảh lo̍h khì. Khó-phàⁿ ê pi-kio̍k ê lō͘-bé ch'ut í-keng oân (5)
lah . . . . .
I-ê bó͘ tit-tit khàu, siak, puih i-ê thâu-mn̂g. Tī i kha-thâu-u hit ê éng-éng chēng-chēng teh an-bîn ê sòe-hàn gín-á, ——sui-bóng tī chit ê siū chiù-chó͘ ê sè-kài, oa̍h ê ji̍t chiah ní chió——khiok sī ū khòaⁿ-kìⁿ, ū kám-kak tio̍h, ū tam-siū tio̍h chiah chōe sū.
Ge̍h kng iû-goân kng-iàⁿ-iàⁿ teh chiò chit hō pháiⁿ ji̍-ūn put hêng ê ke, put-hêng ê sū.
Ai! Ge̍h kng, lí kiám ū sím-mih m̄-chiò è mah? . . . . .
A-bí-nî-a sī sió A-se-a chit ê sió ko-kok, chí ū nn̄g pah bān ê jîn-kháu. I sui-bóng iā sī I-lân lâng, to̍k-to̍k in-ūi in sī Ki-tok-kàu tô͘ só͘-í hō͘ Hôe-hôe kàu ê lâng só͘ oàn-kūn, kàu hiān-chāi iáu sī put sî siū in chau-that, sat-lio̍k. Chit phiⁿ só͘ kóng è, tāi-khài chiū-sī siū khún-tio̍k ê sî ê chêng-hêng. Chit phiⁿ sī tùi Chiu Chok-jîn (周作人) Ss. ê “Hiān tāi Siáu-soat E̍k-ch’ông” lāi sóan e̍k ê
27. 12. 1923. S. K. B.
(6)
亞美尼亞 (Amenia) 國，A. Agaronjan (阿-加-洛-連) 著。
佇這个鄉社內，這家猶未睏。這家是一對的夫婦佮一个細細漢的囡仔。
天氣真冷。只幾个喪兇人攏寒到khe̍h-khe̍h-tiō。老母真力欲用寡破布去共伊這个褪光光的細囝蓋。伊按呢做希望欲予伊這个身軀漸漸咧冷的囡仔閣漸漸燒。毋過攏無效。遮的破布無夠額通共伊包。可憐的老母，絕望囉，伊只有着用伊的身軀遮倚傴落佇伊的囡仔的上頂，希望伊這个囝無予風吹。
彼个老爸佇這時，看到紲神氣，目睭全無神彩。忽然親像醒起來，就趕緊褪伊佇穿的彼領破長衫，來蓋佇伊的囡仔的上頂。伊也伊今是褪腹脊。
(1)
怹，所有的寒的感覺，攏予怹的悲哀搶去囉！
「阿——母——啊，牛奶一滴仔……」這个囡仔忽然按呢叫起來。伊目睭開到大妩淚，隨時閣合。怹只兩个目睭相對照則，紲哭出來。
婦人人講：「你去拍人的門，看是這个基督徒……，去加討一滴仔牛奶來予這个囡仔。」
「半暝三更欲起來共咱開門？」
對按呢，怹就閣攏靜靜。只有聽見蟋蟀佇棟內咧吼，老鼠咧窺怹的食物，冷風對壁縫吹急來嗖嗖吼。
囡仔閣叫講：「一滴仔牛奶……」伊目睭閣開大妩淚，相伊的老母，又閣放鬆。
怹兩个儂又是相相，目屎掛目墘。這个查埔人這擺
(2)
攏無講話，目屎拭拭則，吐氣頻頻，徛起來，揭伊這枝拐仔，佮這枝牛奶瓶，出去。伊無戴帽，褪腹脊——這就是伊本來的裝束。
欲對倒去呢？月，光映映，照到滿社。若是伊敢會通徹出這个相捌的儂？伊暫時袂記得講伊徛佇遮；伊夢想講伊已經倒去到伊的本鄉，到伊的可愛的田園去囉。伊閣那看見伊彼个細漢的瑪利太，佮面仔紅支支的娜蘇。
所有死的儂也攏佇遐佇歇困……
「一滴的牛奶……」這个聲又那佇伊的耳邊咧叫。伊噫噫喘。今就一定着去討看覓一下。
伊就行到，這家的門口，內面是這个老酒館人佇徛。伊徛佇門邊，算講：今欲拍門呢，抑無拍呢？我是外鄉的儂，設使人若開
(3)
門出來吵鬧，我欲怎樣？
「一滴的牛奶」這句話迫着伊。這是伊的細囝的懇求。所以伊就袂顧得見笑佮驚險，伸喙去拍門。
拍門的聲佮狗參咧吠。
伊閣再拍。到路尾，厝內一个老婦人人出來，問講：「啥人？」
外壁就應講，「老嬸婆啊，我囉……我是亞美尼亞人，是基督教徒，是外鄉人。你看上帝的面上，請共我開門。」
老婦人人開門，看見是一个毋相捌褪腹脊的查埔人，閣無戴帽，驚到叫救人，品棒啊……門關，閣造入去。
伊到這陣才知伊是褪腹脊。
(4)
伊閣拍隔壁的門。這个查埔人來到門口。伊就對彼个儂講：「我是基督教徒，對彼号會食人血的所在逃走出來的；我的細囝今欲beh死囉，想欲啉一滴滴牛奶。請你看造物主的面，一點仔予我……佇舊年這陣，阮猶有真濟的牛；現在攏無囉，連一點仔牛奶都是非常的欠缺。」
這款的請求，非常的動心，這款的形影又是非常的悲慘。彼个鄉社人就攑一瓶的牛奶予伊。這个不幸的儂趕緊走倒去伊的家。伊攑遮的免錢的液體，敢若是得着無價寶咧。飛性命造倒去怹兜。總是佇這个靜寂的暝時的中間，忽然聽見伊的某傷心咧啼哭的聲。
伊險險仔跋落去。可怕的悲劇的路尾出已經完
(5)
囉……
伊的某直直哭，摔，拔伊的頭毛。佇伊跤頭趺彼个永遠靜靜咧安眠的細漢囡仔，——雖然佇這个受咒詛的世界，活的日遮爾少——卻是有着見，有感覺着，有擔受着遮濟事。
月光猶原光映映咧照這号歹命運不幸的家，不幸的事。
唉！月光，你敢有甚物毋照的嗎？……
亞美尼亞是小亞西亞這个小國家，只有兩百萬的儂口。伊雖然也是伊蘭人，獨獨因為怹是基督教徒所以才予回回教的儂所怨恨，到現在猶是不時受怹吵鬧，殺戮。這篇所講的，大概就是受困辱的時的情形。這篇是對周作人先生的《現代小說譯叢》裡所選譯的
27. 12. 1923. S. K. B.
(6)