Chiang-chiu sio̍k ê un-e̍k.

(Chhòa Bo̍k-su siá ê.)

Chiang-sio̍k ê peh-sìⁿ ta̍k-nî tī chit ê gō͘·ge̍h choeh chin lāu-jia̍t, ke-ke hō͘-hō͘ ài pa̍k tāu-á chàng, lâng nā pa̍k chōe-chōe chiū kóng hit ke chīn thé-biān; nā sī lâng pa̍k khah chió chiū khòaⁿ-khin i; só͘-í ta̍k lâng tham-sim àm-hēng iā ài ke pa̍k-la̍k--kóa.

Bô phah-sǹg thiⁿ-khì chīn joa̍h, tāu-á chàng khoài-khoài chiū hoat sng, iā bô phah-sǹg ū siong-hāi; chhut-la̍t chia̍h kàu bōe chia̍h pn̄g. Koh kin-nî hō͘-chúi chīn chōe; téng-bīn mī joa̍h, ē-bīn mī léng. Tú-tú sī ín-chiâⁿ hit ê un-e̍k thò͘-sià ê chèng.

Thiaⁿ-kìⁿ lâng kóng, tùi 5·ge̍h chhoe 9·ji̍t kàu 11·ji̍t, saⁿ ji̍t ê tiong-kan ū sí 1200 gōa lâng.

Tùi án-ni Ló-tia ê sim kap peh-sìⁿ kiaⁿ kàu chhin-chhiūⁿ chùi, iū koh thiaⁿ-kìⁿ Chang-chiu hú ê keng-thiaⁿ kap koāiⁿ ê pō͘-thiaⁿ nn̄g lâng lóng-chóng jiám-tio̍h chit ê làu-thò͘ sí. Tùi án-ni Hú-thài-iâ koh khah kiaⁿ, chiū chhe iâⁿ-peng kúi-nā pah lâng ta̍k chá-khí thiⁿ phah-phú kng ê sî khì siâⁿ tó-chí sì-ûi lâi phah, ta̍k lâng tio̍h phah 8 mn̂g chhèng, ǹg thiⁿ ti̍t liān. Án-ni sī kóaⁿ un-e̍k kúi hō͘ i ōe cháu khì. Nā-sī liân-liân phah kàu kúi-nā ji̍t, choân-jiân bô èng-hāu, hoán-tńg tú-tio̍h khah siong-tiōng.

Chiū chhut kò-sī kā peh-sìⁿ kóng, "Thiⁿ kàng chit ê tāng ê chai-ē, khǹg lín m̄-thang saⁿ kò, ia̍h tio̍h kìm-tô͘ 7 ji̍t kú; thong siâⁿ tio̍h chia̍h-chhài, kiû ang-pu̍t, pài-thok i kiû Siōng-thian." Nā-sī jú kú chai-ē jú tāng.

Hú thài-iâ koh khah tōa kiaⁿ, chiū siá tia̍p khì sêng-hông-biō khì sio, kiû i kóng "Nā-sī pún-hú ū chōe tio̍h hêng-hoa̍t pún-hú, nā-sī chhe-ia̍h ū chōe tio̍h hêng-hoa̍t chhe-ia̍h, nā-sī peh-sìⁿ ū chōe tio̍h hêng-hoa̍t tùi cheng-siⁿ khì."

Koh thiaⁿ-kìⁿ koāiⁿ·ni̍h ê chhe-ia̍h ū sí sì-cha̍p gōa lâng. Hú ê sim-koaⁿ kiaⁿ kàu chhin-chhiūⁿ chùi, ka-kī siūⁿ bô pō͘ chiū chhiáⁿ hê-siūⁿ lâi chòe-chiò, koh kah hê-siūⁿ tio̍h kiû in só͘ ho̍k-sāi ê ngó͘-siōng, sòa bēng-lēng i ê chhin-teng tio̍h sì-kòe piàⁿ-sàu koe-lō͘ hō͘ i chheng-khì; tú teh piàⁿ-sàu ê sî chhin-teng chiū hut-jiân-kan tú-tio̍h hit ê e̍k-khì sí.

Hú thài-iâ khòaⁿ-kìⁿ kàu chhin-chhiūⁿ án-ni, siūⁿ bô kè khó-si; chiū siá bûn-su kià khì Ûn-sio hō͘ Jī-hú kā i kóng chit ê chêng-iû; iā bēng-lēng i tio̍h pún-sin khì kàu Lîm thài-su sîn-siōng ê só͘-chāi, kiû i chí-sī tio̍h cháiⁿ-iūⁿ siat-hoat.

Jī-hú chih-tio̍h chit ê bûn-su, m̄-káⁿ the-sû, liâm-piⁿ kéng chi̍t-ê gín-ná lâi chòe tâng-chí kóng, "Lîm thài-su chioh i lâi chhut-ki, kóng tī bó͘ sî bó͘ ji̍t Lîm thài-su ê sîn beh lâi Chiang-chiu kóaⁿ-tio̍k un-e̍k kúi."

Siâⁿ lāi-gōa thiaⁿ-kìⁿ chit-hō ê siaⁿ, iân-koe phiah-hāng pâi-siat hiuⁿ-òaⁿ, tiám-teng kat-chhái, khiân-sim ngiâ-chih Lîm thài-su. Ū lâng chiū khì tiau chi̍t sian ê chhâ-siōng hō i ê chòe Lîm thài-su; tùi án-ni thong-siâⁿ ê peh-sìⁿ mî-ji̍t lô-kó͘ soan-thian iân-lō͘ kiâⁿ iân-lō͘ phah; koh i phah-sǹg án-ni sī teh tio̍k e̍k kóaⁿ-kúi; chèng peh-sìⁿ sìn i ê sim, ta̍k tiâu koe-lō͘ lâm-hū ló-iù chit ē thiaⁿ-kìⁿ Lîm thài-su ê siōng kàu, lóng-chóng kūi-lūi teh pài, ū-ê sio kim-chóa, ū-ê pàng-phàu liān thian, nā-sī e̍k-khì iû-goân sī siong-tiōng.

Hú-thài-iâ ê sim it-hoat tōa-kiaⁿ, chiū koh-chài chhut kò-sī, "Ēng kám-èng-phian lāi khǹg peh-sìⁿ tio̍h kiâⁿ hó, chiah ōe soah-tit siōng-thian ê siū-khì." Chiū bēng-lēng tē-pó tio̍h khì ta̍k-ke phò͘-hō͘ kā in kóng, "Tī bó͘ ji̍t tio̍h khì sêng-hông-biō lāi kiû hok-khì, iā tio̍h chia̍h-chhài 5 ji̍t kú, lâi piáu-bêng ū kèng-khiân ê sim."

Tùi hit-tia̍p peh-sìⁿ khòaⁿ-kìⁿ tī saⁿ-ji̍t ê tiong-kan, sí ū chheng-gōa lâng chiū chin kiaⁿ kàu sit-táⁿ; lām-sám kóng sī un-e̍k-kúi teh chhiòng-hêng. Chòe sai-kong ê chiū sēng ki-hōe lâi bê-he̍k chèng peh-sìⁿ ê sim kóng, "Tī chit ê sî tio̍h ngiâ-sîn. " Peh-sìⁿ sìn-thàn i, ang-hu̍t tōa-sòe sian chīn chhut; chhái-kî kó͘ to chhèng, bōe sǹg-tit ū jōa-chōe, ta̍k-ji̍t pín-pín pòng-pòng khiⁿ-khiⁿ khaiⁿ-khaiⁿ, ū lô chioh kàu bô lô, ū-ê sòa ēng tâng bīn-phûn chòe lô, ū-ê ēng tâng-kiàⁿ lâi chòe lô.

Siâⁿ lāi-gōa mî-ji̍t lóng-sī án-ni, ke-ke hō͘-hō͘ lóng tì hiuⁿ-òaⁿ, kìⁿ-nā chi̍t sian tùi hia keng-kè chiū pàng-phàu sio kim-chóa, ū chîⁿ lâng sú-hùi chin chōe chîⁿ, sòng-hiong ê iā tio̍h sú-hùi chōe-chōe. Tùi án-ni sì-hng ê lâng iā o̍h in ê khoán lâi kiâⁿ. Án-ni sī ho̍k-sāi pu̍t ài beh kiû hok, hoán-tńg tú-tio̍h chai-ē, tùi án-ni e̍k-khì ná kú ná siong-tiōng, tio̍h làu-thò͘ sí ê koh khah chōe.

Ta̍k-ji̍t koaⁿ-chhâ sī saⁿ-chiap teh kiâⁿ, ū-sî nn̄g-saⁿ khū saⁿ-tè, ū-sî-á gō͘ la̍k khū saⁿ sòa-chiap kiâⁿ, ta̍k-ji̍t tùi chi̍t tiâu koe-lō͘ kè ū sì-gō͘-cha̍p khū, hit ê chhiⁿ-chhám iáu bē-bat khòaⁿ-kìⁿ kàu chhin-chhiūⁿ án-ni. Koaⁿ-chhâ ê kè-chîⁿ pí pêng-siông ke kúi-nā pē. Koaⁿ-chhâ-tiàm ê koaⁿ-chhâ lóng-chóng bōe liáu-liáu, koh khì sì-hng bóe lâi bōe, iā bô kàu-gia̍h thang bōe. Khui koaⁿ-chhâ-tiàm ê sī chin lāu-jia̍t, iā chin...

Sòng-hiong ê lâng bóe bô koaⁿ-chhâ chiū chiong bîn-chhn̂g-pang lâi kù chòe koaⁿ-chhâ; koh-khah sòng-hiong ê lâng chiū ēng chháu-chhio̍h lâi kńg, ū-ê sī ēng chháu nā-tiāⁿ; koh-khah khó-sioh chiū-sī i pêng-sî lia̍p-chek tām-po̍h chîⁿ-châi, taⁿ chē sí liáu liân chi̍t khū koaⁿ-chhâ sòa bô thang tit, in-ūi i só͘ chek-chū ê sòa hō͘ lâng chhiùⁿ-khí. Kng koaⁿ-chhâ ê pí pêng-siông tio̍h ke cha̍p-pē kùi; in-ūi khì kng·ê, ū ê sí tī lō͘-ni̍h, ū ê sí tī soaⁿ-ni̍h; só͘-í bô siáⁿ beh khì kng, sòa ēng kng-kiō ê lâi kng koaⁿ-chhâ, chòe thó͘-kong iā bô kàu-gia̍h, sòa kiò chòe chho͘-kang ê lâi chòe thó͘-kong.

Siâⁿ lāi-gōa ê lâng thî-thî khàu-khàu tāng-tāng iu-būn ê siaⁿ chin-chiàⁿ thang in-ūi i siong-sim; koh thiaⁿ-kìⁿ ū chi̍t siā sí-khì tōa-pòaⁿ khah ke. U-ê ke-tiúⁿ sí, i ke-lāi ê lâng m̄-káⁿ ku-song, hoán-tńg chhah âng-hoe; sī in-ūi kiaⁿ sí ê iân-kò͘, koh thiaⁿ-kìⁿ kui ke lóng sí ê iā ū. Án-ni lâng thiaⁿ-kìⁿ chit hō ê siaⁿ, sui-bóng sī lāi-chhin gōa-chhek iā m̄-káⁿ khì sàng-chòng in-ūi ū ê khì sàng-chòng ê lâng tò-lâi sòa tio̍h hit hō ê pīⁿ sí, só͘-í chiah bô lâng káⁿ khì sàng-chòng.

Chhut-gōa lâng tò-khì in pún só͘-chāi, án-ni chòe chho͘-kang ê lâng kùi, ū chîⁿ beh chhiàⁿ iā bô lâng. Chhân-hn̂g sui-jiân hó-siu, chhiàⁿ iā bô lâng thang khì chèng-choh, sòa tio̍h chhut-chāi i pha-hng.

Ū chi̍t siā tit-tio̍h pêng-an bô ū tú-tio̍h chit ê un-e̍k ê phòa-pīⁿ, chiū chhut ū hit hō kiâⁿ siâ-su̍t ê tō-sū lâi bê-he̍k chèng-lâng kóng, "Lán chit siā taⁿ tio̍h lâi chòe pêng-an chiò." Tāi-ke chīn hoaⁿ-hí chhut-la̍t tôe-iân, khì chhiáⁿ chiàⁿ-im-hì lâi poaⁿ, hì tú-á chhut ê sî, hit pîⁿ hì-pan chiū ū gó͘-lak lâng tú-tio̍h hit ê pīⁿ sí. Khòaⁿ hì ê lâng khòaⁿ-kìⁿ án-ni chiū ng-thâu kín-kín cháu, ū ê cháu bōe hù sòa sí tī hì-pîⁿ-kha, tùi án-ni un-e̍k liû-hêng thong siā, sí ê chin chōe.

(Āu koàn beh koh ìn.)

漳州屬的瘟疫

（蔡牧師^[1]寫的）

漳屬的百姓逐年佇即个五月節盡鬧熱，家家戶戶愛縛豆仔粽，儂若縛濟濟就講彼家盡體面，若是儂縛較少就看輕伊，所以逐儂貪心暗行也愛加縛縛寡。

無拍算天氣盡熱，豆仔粽快快就發酸，也無拍算有傷害，出力食到𣍐食飯。故今年雨水盡濟，頂面便^[2]熱，下面便冷。拄拄是引成彼个瘟疫吐瀉的症。

聽見儂講，對5月初9日到11日，三日的中間有死1200外儂。

對按呢，老爹^[3]的心佮百姓驚到親像碎，又故聽見漳州府的經廳^[4]佮縣的部廳，兩儂攏總染著即个落吐死。對按呢府太爺故較驚，就差營兵幾若百儂逐早起天拍殕光的時去城垛子^[5]四圍來拍，逐儂著拍8門銃，向天直摙。按呢是趕瘟疫鬼予伊會走去。但是連連拍到幾若日，全然無應效，反轉拄著較嵩重。

就出告示共百姓講，「天降即个重的災禍，勸恁毋通相告，亦著禁屠7日久，通城著食菜，求尪佛，拜託伊求上天。」但是愈求，災禍愈重。

府太爺故較大驚，就寫牒去城隍廟去燒，求伊講「若是本府有罪，著刑罰本府；若是差役有罪，著刑罰差役；若是百姓有罪，著刑罰對精牲去。」

故聽見縣裡的差役有死四十外儂。府的心肝驚到親像碎，家己想無步，就請和尚來做醮，故教和尚著求𢙠所服侍的偶像，紲命令伊的親丁著四界摒掃街路，予伊清氣。拄咧摒掃的時，親丁就忽然間拄著彼个「疫氣」死。

府太爺看見到親像按呢，想無計可施，就寫文書寄去雲霄^[6]予二府，共伊講即个情由，也命令伊著本身去到林太師^[7]神像的所在，求伊指示著怎樣設法。

二府接著即个文書，毋敢推辭，連鞭揀一个囡仔來做童子^[8]，講「林太師借伊出乩，講佇某時某日，林太師的神卜來漳州趕逐瘟疫鬼。」

城內外聽見即號的聲，沿街僻巷排設香案，點燈結彩，虔心迎接林太師。有儂就去雕一身的柴像予伊做林太師，對按呢通城的百姓暝日鑼鼓喧天，沿路行，沿路拍，故伊拍算按呢是咧逐疫趕鬼。眾百姓信伊的心，逐條的街路，男婦老幼一下聽見林太師的像到，攏總跪跪咧拜，有的燒金紙，有的放炮摙天，但是疫氣猶原是嵩重。

府太爺的心一發^[9]大驚，就故再出告示，「用《感應篇》^[10]來勸百姓著行好，㱏會煞得上天的受氣。」就命令地保著去逐家鋪戶，共𢙠講，「佇某日著去城隍廟內求福氣，也著食菜5日久，來表明有敬虔的心。」

對彼疊，百姓看見佇三日的中間，死有千外儂，就真驚到失膽，濫糝講是瘟疫鬼咧縱橫^[11]。做師公的就乘機會來迷惑眾百姓的心，講「佇即个時著迎神。」百姓信趁伊，尪佛大細身盡出，彩旗、鼓、刀銃，𣍐算得有偌濟，逐日乒乒乓乓、吭吭哐哐......有鑼借到無鑼，有的紲用銅面盆做鑼，有的用銅鏡來做鑼。

城內外暝日攏是按呢，家家戶戶攏置香案，見若一身對遐經過就放炮、燒金紙，有錢儂使費^[12]真濟錢，喪兇的也著使費濟濟。對按呢四方的儂也學𢙠的款來行。按呢是服侍佛愛卜求福，反轉拄著災禍，對按呢疫氣乃久乃嵩重，著落吐死的故較濟。

逐日棺材是相接咧行，有時兩三柩相綴，有時仔五六柩相紲接行，逐日對一條街路過，有四五十柩，彼个凄慘猶未捌看見到親像按呢。棺材的價錢比平常貴幾若倍。棺材店的棺材攏總賣了了，故四方買來賣，也無夠額通賣。......開材店的是真鬧熱，也真......

喪兇的儂買無棺材就將眠床枋來鋸做棺材，故較喪兇的儂就用草蓆來卷，有的是用草但但，故較可惜就是伊平時粒積淡薄錢財，當一下死了連一柩棺材紲無通得，因為伊的粒積的紲予儂搶去。掆棺材的比平常著加十倍貴，因為去掆的，有的死佇路裡，有的死佇山裡，所以無啥卜去掆，紲用掆轎的來掆棺材，做土公也無夠額，紲叫做粗工的來做土公。

城內外的儂啼啼哭哭，重重憂悶的聲真正通因為伊傷心，故聽見有一社死去大半較加。有的家長死，伊家內的儂毋敢居喪，反轉插紅花，是因為驚死的緣故，故聽見規家攏死的也有。按呢儂聽見即號的聲，雖罔是內親外戚也毋敢去送葬，因為有的去送葬的儂，倒來紲著彼號的病死，所以㱏無儂敢去送葬。

出外儂倒去𢙠本所在，按呢做粗工的儂貴，有錢卜倩也無儂。畻園雖然好收，倩也無儂通去種作，紲著出在伊拋荒。

有一社得著平安無有拄著即个瘟疫的破病，就出有彼號行邪術的道士，來迷惑眾儂講，「咱即社當著來做平安醮。」大家盡歡喜出力題捐^[13]，去請正音戲^[14]來搬，戲拄仔出的時，彼棚戲班就有五六儂拄著彼个病死。看戲的儂看見按呢就韞^[15]頭緊緊走，有的走𣍐赴，紲死佇戲棚骹，對按呢瘟疫流行通社，死的真濟。

（後卷卜故印）

尾註