Ē-mn̂g Sèng-hōe ê lâi-le̍k.

(Chiap chêng-koàn 34 bīn.)

Lô-tì Sian-siⁿ ia̍h sio̍k Tāi-bí Kui-chèng ê kàu-hōe, kap Pó-lô-boán Sian-siⁿ saⁿ-kap lâi Ē-mn̂g. I sòe-hàn ê lâi-le̍k m̄-chai kàu put-chí siông-sè, káⁿ-sī ke Pó-lô-boán Sian-siⁿ nn̄g saⁿ hè. I tī sòe-hàn ê sī tī Lé-pài-ji̍t-o̍h siū kám-tōng, siūⁿ ka-kī kàu tōa-hàn, ài-beh khì kàu bô tō-lí ê só͘-chāi, pò-iông Kiù-chú ê tāi-chì.

Kàu tōa-hàn í-keng keng-kè Tōa-o̍h, siat-li̍p chòe Thoân-tō ê bo̍k-su, chiū 1836·nî khì Ka-la-pa, kè saⁿ-nî chiū khì Pô-lô hái-sū, tiàm hia kàu 1844·nî chiah lâi Ē-mn̂g.

Kàu Ē-mn̂g chiū-sī Tō-kong 24·nî, 5·ge̍h, chhoe 8 ji̍t. Iáu-bē tiàm Ē-mn̂g chi̍t ge̍h-ji̍t chiok, chiū-sī 6·ge̍h, chhoe 5 ji̍t, i ê hāu-siⁿ sí. Kè-nî chiū-sī 25·nî, 9·ge̍h, chhoe gō͘·ji̍t, Sian-siⁿ-niû ia̍h sí. 10·ge̍h, 13·ji̍t, Sian-siⁿ tòa ka-kī nn̄g ê cha-bó͘-kiáⁿ, kap Pó-lô-boán Sian-siⁿ chi̍t-ê kiáⁿ chi̍t-ê cha-bó͘-kiáⁿ, lī-khui Ē-mn̂g tò-khì chó͘-ke.

Lâu i ê kiáⁿ-jî tī chó͘-ke, Sian-siⁿ koh chhōa Sian-siⁿ-niû, chiah tò-tńg-lâi Tn̂g-soaⁿ. Bo̍k-su Táⁿ-má-jī kap in lâi. Chiū-sī Tō-kong 27·nî, 7·ge̍h, chhoe 9·ji̍t, kàu Ē-mn̂g. Lô-tì Sian-siⁿ chiàu-goân khiā-khí Liâu-á-āu.

Hit-tia̍p ū chi̍t-ê Bo̍k-su kiò Pit Sian-siⁿ, chiū-sī hiān-sî ê Má Sian-siⁿ-niû ê lāu-pē. I tùi Siām-lô lâi beh khì Hok-chiu, chiām-sî tiàm Ē-mn̂g, chiū tī Ke̍k-lāi siat Gī-o̍h. Pit Sian-siⁿ khì Hok-chiu liáu-āu, chit-ê Gī-o̍h chiū thok-tiōng Lô-tì Sian-siⁿ liāu-lí. Bô jōa-kú Lô-tì Sian-siⁿ Sian-siⁿ-niû tī o̍h-tn̂g siat hū-jîn-lâng kap ha̍k-seng ê lé-pài, ta̍k lé-pài tiāⁿ-tio̍h Pài-saⁿ ē-po͘ kap Lé-pài-ji̍t ē-po͘ tio̍h chū-chi̍p chòe lé-pài.

Koh kè nî-pòaⁿ, Pó-lô-boán Sian-siⁿ sí, Lô-tì Sian-siⁿ sòa-chiap i ê kang.

Lô-tì Sian-siⁿ chit-pang tiàm Ē-mn̂g 12·nî khah-ke ê kú, chí 12 nî ê tiong-kan Kàu-hōe tī Ē-mn̂g ê koe-chhī soaⁿ-tiûⁿ kap kè-chúi ke-thiⁿ chōe-chōe. Lô-tì Sian-siⁿ pún-sin tī Ē-mn̂g kiâⁿ sóe-lé, chiap-la̍p tōa-lâng ji̍p-kàu ū pah-gōa lâng. Tī Pe̍h-chúi-iâⁿ Chio̍h-bé só͘ kiâⁿ ê sóe-lé chiap-la̍p lâng bô sǹg chāi-lāi. I ia̍h ū kiâⁿ sóe-lé hō͘ chōe-chōe sòe-kiáⁿ. I thâu-chi̍t-pái kiâⁿ sóe-lé tī Ē-mn̂g, sī tī Sin-koe-á ê lé-pài-tn̂g, Tō-kong 29·nî, 6·ge̍h, chhoe 10·ji̍t, chiap-la̍p saⁿ lâng, chiū-sī Ông Chheng-choân, kap i ê sió-tī Chheng-hong, í-ki̍p in lāu-bú, chèng-lâng kiò-chòe Ko͘-pô. In chi̍t-ke pún-sī Chiang-chiu lâng, Ko͘-pô bat chòe tâng-ki, Chheng-choân kiâⁿ kang-ô͘ khòaⁿ-miā, Chheng-hong chng-pu̍t. In thiaⁿ Pó-lô-boán Sian-siⁿ kóng tō-lí, chiū chhíⁿ-gō͘, bú-kiáⁿ tit-tio̍h Sèng-sîn tōa kám-hòa, lóng-chóng pàng-sak siâ-su̍t īⁿ-toan khiàn-sńg, kap ta̍k-hāng ê pháiⁿ-tāi, chi̍t-sì-lâng jia̍t-sim ho̍k-sāi Siōng-tè; Siōng-tè ia̍h ēng in chòe khì-kū, ín-chhōa chōe-chōe lâng lâi thiaⁿ tō-lí, saⁿ-kap kiâⁿ thiⁿ ê lō͘. Tī Ē-mn̂g tē-it tāi-seng ji̍p-kàu ê hū-jîn-lâng chiū-sī chit-ê Ko͘-pô. Lô-tì Sian-siⁿ kap pa̍t-ê bo̍k-su, khí-thâu só͘ chiap-la̍p ê lâng, kúi-nā ê pún thiaⁿ tō-lí, sī tùi Pó-lô-boán Sian-siⁿ, ū-ê koh-khah chá sī tùi Pí-lí Sian-siⁿ thiaⁿ lâi pài Siōng-tè; nā-sī bo̍k-su sòe-jī iân-chhiân m̄-káⁿ kín-kín chiap-la̍p.

Ke khui lé-pài-tn̂g tī Tek-chhiū-kha, kàu-hōe lāi ê lâng ke-thiⁿ khah chōe chiū siat-li̍p Tióng-chip liāu-lí chiàu-kò͘ Sin-koe Tek-chhiū nn̄g só͘-chāi chòe chi̍t-ê Tông-hōe; jiân-āu nn̄g só͘-chāi chiâⁿ-chòe nn̄g-ê Tông-hōe. Kok-ê pī-pān beh chhiáⁿ ka-kī ê Bo̍k-su; Koh chhe lâng khì Chiang-chiu kóng tō-lí, tī siâⁿ-lāi sè-chhù chòe lé-pài-tn̂g, ia̍h ū siat kàu-hōe tī Pe̍h-chúi-iâⁿ kap Chio̍h-bé; che lóng-chóng sī hí kúi nî lāi ê tāi-chì; nā-sī chit-tia̍p bōe kóng kàu siông-sè, kiám-chhái Siōng-tè nā chún, chiū āu-lâi thang khah siông-sè siá.

Lô-tì Sian-siⁿ-niû m̄-nā gâu liāu-lí ke, ia̍h put-chí pang-chān Sian-siⁿ kà-sī hū-jîn-lâng, nā-sī kàu Hâm-hong 8·nî, chiaⁿ-ge̍h, 15·ji̍t Siōng-tè tiàu i lī-khui sè-kan. Sian-siⁿ iû-goân tiàm Ē-mn̂g chha-put-to nn̄g-nî, chiū-sī 9·nî, 10·ge̍h, tòa sì-ê sòe-hàn kiáⁿ-jî tò-khì chó͘-ke. Lâu kiáⁿ-jî tī chó͘-ke, chiū Hâm-hong 11·nî, 8·ge̍h, koh kàu Ē-mn̂g.

Chit-pang tiàm Ē-mn̂g saⁿ-nî-gōa tiāⁿ-tiāⁿ. Pún m̄-sī ióng-kiāⁿ ê lâng, chōe-chōe nî ta̍uh-ta̍uh ū he-ku ê pīⁿ, ū-sî ke̍k siong-tiōng, mî-kè-mî bōe tó-teh-khùn, oh-tit chhoán-khùi, thong-mî chē khi-thêng, chin kan-khó͘; iáu-kú koan-sim chòe Chú ê kang. Taⁿ lâng lio̍h-lio̍h-á lāu, seng-khu koh-khah lám, ko͘-put-chiong tio̍h koh tò-khì chó͘-ke, chiū Tông-tī 3·nî, 10·ge̍h, lo̍h-chûn; seng-khu chiām-chiām khah lám, chûn-lāi kè-óng, khì kap Chú saⁿ-kap tiàm; koh sí-ji̍t chûn chiân kàu Niû-iok, sin-si í-keng siu-lo̍h koan chài kàu chhin-chiâⁿ ê só͘-chāi, bâi-chòng tī thióng-soaⁿ. Lô-tì Sian-siⁿ só͘ kóng tì-hūi ê ōe chōe-chōe kù iáu-kú liû-thoân tī Kàu-hōe-lāi.

廈門聖會的來歷

（接前卷34面）

羅啻先生亦屬大美歸正的教會，佮保羅滿先生相合來廈門。伊細漢的來歷毋知到不止詳細，敢是加保羅滿先生兩三歲。伊佇細漢的時佇禮拜日學受感動，想家己到大漢，愛卜去到無道理的所在，播揚救主的事誌。

到大漢已經經過大學，設立做傳道的牧師，就1836年去交留吧，過三年就去婆羅海嶼，坫遐到1844年㱏來廈門。

到廈門就是道光24年5月初8日。猶未坫廈門一月日足，就是6月初5日，伊的後生死。過年就是25年9月初五日，先生娘亦死。10月13日，先生帶家己兩个諸姥囝，佮保羅滿先生一个囝，一个諸姥囝，離開廈門倒去祖家。

留伊的囝兒佇祖家，先生故抴先生娘，㱏倒轉來唐山^[1]。牧師打馬字佮𢙠來。就是道光27年7月初9日到廈門。羅啻先生照原徛起寮仔後。

彼疊有一个牧師叫畢先生^[2]，就是現時的馬先生娘的老父。伊對暹羅來卜去福州，暫時坫廈門，就佇局內^[3]設議學。畢先生去福州了後，即个義字就託仗羅啻先生料理。無偌久羅啻先生、先生娘佇學堂設婦人儂佮學生的禮拜，逐禮拜定著拜三佮禮拜日下晡著聚集做禮拜。

故過年半，保羅滿先生死，羅啻先生紲接伊的工。

羅啻先生即班坫廈門12年較加的久，此12年的中間教會佇廈門的街市、山場佮過水^[4]，加添濟濟。羅啻先生本身佇廈門行洗禮，接納大儂入教有百外儂。佇白水營^[5]、石碼所行的洗禮接納儂無算在內。伊亦有行洗禮予濟濟細囝。伊頭一擺行洗禮佇廈門，是佇新街仔的禮拜堂，道光29年6月初10日，接納三儂就是王清全佮伊的小弟清峰，以及𢙠老母，眾儂叫做「姑婆^[6]」。𢙠一家本是漳州儂，姑婆捌做童乩，清全行江湖看命，清峰粧佛。𢙠聽保羅滿先生講道理，就醒悟，母囝得著聖神大感化，攏總放摔邪術、異端、俔顙，佮逐項的否事，一世儂熱心服侍上帝；上帝亦用𢙠做器具，引抴濟濟儂來聽道理，相合行天的路。佇廈門第一事先入教的婦人儂就是即个姑婆。羅啻先生佮別个牧師，起頭所接納的儂，幾若个本聽道理，是對保羅滿先生，有的故較早是對裨理先生聽來拜上帝，但是牧師細膩延延毋敢緊緊接納。

加開禮拜堂佇竹樹骹，教會內的儂加添較濟就設立長執，料理照顧新街、竹樹兩所在做一个堂會，然後兩所在成做兩个堂會，各个備辦卜請家己的牧師，各差儂去漳州講道理，佇城內稅厝做禮拜堂，亦有設教會佇白水營佮石碼。這攏總是許幾年內的事誌，但是即疊𣍐講到詳細，敢彩上帝若准，就後來通較詳細寫。

羅啻先生娘毋但𠢕料理家，亦不止幫贈先生教示婦人儂，但是到咸豐8年正月15日，上帝召伊離開世間。先生猶原坫廈門差不多兩年，就是9年10月，帶四个細漢囝兒倒去祖家。留囝兒佇祖家，就咸豐11年8月故到廈門。

即班，坫廈門三年外但但。本毋是勇健的儂，濟濟年沓沓有瘕痀的病，有時極嵩重，暝過暝，𣍐倒咧睏，僫得喘氣，通暝坐敧婷^[7]，真艱苦，猶故關心做主的工。當儂略略仔老，身軀漸漸較荏，船內過往，去佮主相合坫，故四日船偂^[8]到紐約，身屍已經收落棺，載到親情的所在，埋葬佇冢山。羅啻先生所講智慧的話濟濟句，猶故流傳佇教會內。

尾註