(Tōa Ko͘-niû hoan-e̍k.)
Ū chi̍t-ê só͘-chāi miâ Thn̂g-khang siā. Chiaⁿ-ge̍h, thâu chi̍t-ê Lé-pài-ji̍t, chèng-lâng chū-chi̍p tī lé-pài-tn̂g chòe Lé-pài. Chia̍h Boán-chhan āu, tāi-ke teh thèng-hāu Bo̍k-su chhiàng-gîm lō͘-bé-si, nā-sī Bo̍k-su bô chhiàng, chiong chheh chhiáⁿ hē tī tâi-téng, ba̍k-chiu sì-kòe siòng.
Chit-ê Bo̍k-su sìⁿ Pek, sī put-chí sêng-si̍t jia̍t-sim chhut-la̍t chòe Chú ê kang, chóng-sī ū-sî ia̍h ū sit-chì, in-ūi khòaⁿ i pún-tông ê hiaⁿ-tī chí-bē léng-tām, sim-sîn sí-sí ê khoán-sit. Hiah-ê lâng khah chōe sī choh-sit chòe-kang ê lâng.
Pek Bo̍k-su ū-sî-á siūⁿ kàu hiah-ê lâng ê khoán-sit, sim-lāi ka-kī phah-sǹg kóng, "Nā m̄-sī thiⁿ-sài Ka-pek-lia̍t lâi pûn hō-thâu kiò hō͘ in chhíⁿ, sī bô lō͘-ēng." Siông-siông teh siūⁿ teh kî-tó khòaⁿ ū sím-mi̍h hoat-tō͘ thang lâi kiò-chhíⁿ chiah-ê lâng ê sim. Āu-lâi ū siūⁿ-chhut chi̍t-ê hoat-tō͘, m̄-chai ōe-èng·tit bōe? Chiū kì-tit Sèng-chheh ū kóng, "Nā tiù lâng chhut, chiū chū-jiân ka-kī pāi-hoāi, nā tùi Siōng-tè chhut, tek-khak bōe pāi-hoāi." Só͘-í óa-khò Siōng-tè ê pang-chān lâi chhì-ēng khòaⁿ.
Bo̍k-su siòng chèng-lâng kóng, "Hó pêng-iú ah, chit lé-pài-lāi ta̍k-ji̍t lóng-sī kî-tó-hōe, góa bē chhiàng lín í-keng chai, góa siūⁿ chit lé-pài-lāi lán m̄-bián chòe kî-tó-hōe, khah-hó tio̍h chiàu kî-tó-hōe só͘ tiāⁿ-tio̍h ê tiàu-khoân lâi kiâⁿ. Chhin-chhiūⁿ Pài-it sī in-ūi kài-chiú kî-tó. Taⁿ lán hit ji̍t tio̍h kài lán ê su-io̍k giân-hēng ta̍k-hāng ê pháiⁿ.
Pài-jī sī in-ūi ta̍k tông-hōe ê Lé-pài-ji̍t-o̍h lâi kî-tó. Hit ji̍t lán chòe sian-siⁿ ê tio̍h khì sûn lán só͘ kà ê ha̍k-seng, eng-kai kì-tit in ū pó-pòe ê lêng-hûn.
Pài-saⁿ sī in-ūi hô-hó lâi kî-tó. Só͘-í hit ji̍t lán tio̍h khì chhē lán pún tông-hōe kap lán hô-hó ê lâng, saⁿ jīn-chōe, saⁿ sià-bián, chhin-chhiūⁿ Sèng-chheh kóng, "Lín lóng sī hiaⁿ-tī."
Pài-sì sī in-ūi ka-kī ê ke-lāi lâi kî-tó. Hit ji̍t lán tī ka-kī ê ke-lāi tio̍h chiàu Sèng-chheh só͘ kà-sī lán ê pún-hūn khì kiâⁿ. Chhin-chhiūⁿ Pó-lô kóng, "Tiōng-hu eng-kai thiàⁿ i ê hū-jîn-lâng, m̄-thang khek-po̍k saⁿ khoán-thāi." Koh kóng, "Pē m̄-thang kek hō͘ kiáⁿ siū-khì oàn-hūn."
Chí nn̄g-chat lâng khah hán-tit khui-thiah, khah siông sī kóng, kiáⁿ-jî tio̍h hêng-hàu, hū-jîn-lâng tio̍h sūn-ho̍k.
Pài-gō͘ sī in-ūi kàu-hōe lâi kî-tó. Hit ji̍t lán tio̍h siūⁿ lán sio̍k tī kàu-hōe ū sím-mi̍h ì-sù. Chiū-sì lán tio̍h tī chèng-lâng ê bīn-chêng hián-bêng lán ê sìn Kiù-chú, sī chin iàu-kín kap sè-sio̍k ū koh-iūⁿ.
Pài-la̍k sī in-ūi lóng-chóng ê sè-sio̍k lâng kap thoân tō-lí tī in tiong-kan ê Sian-siⁿ lâi kî-tó. Hiaⁿ-tī ah, lán lóng chai tī lán chhù-piⁿ ia̍h ū chit-hō ê sè-sio̍k lâng, hit ji̍t lán tio̍h chhē ki-hōe, ǹg-bāng ōe ín-chhōa in lâi sìn Chú.
Kàu Pài-la̍k ē-hng lán tāi-ke chiah koh lâi chū-chi̍p tī chia, kú-khí chi̍t lâng hō͘ i kóng-khí chit lé-pài-lāi só͘ tú-tio̍h ê tāi-chì cháiⁿ-iūⁿ.
Taⁿ tāi-ke nā hoaⁿ-hí chiàu góa só͘ siat ê hoat-tō͘ khì kiâⁿ, tio̍h peh khí-lâi khiā."
Tāi-ke lóng khí-lâi khiā, chí-ū chi̍t lâng miâ A-mô͘-sū m̄ khí-lâi, sui-jiân i ê hū-jîn-lâng tioh, kah i khí-lâi, i ia̍h bô khí-lâi.
Pek Bo̍k-su chiū koh kóng, "Taⁿ lâi gîm lō͘-bé-si o-ló Siōng-tè."
Tāi-ke hoaⁿ-hí Bo̍k-su só͘ siat ê hoat-tō͘. Só͘-í lóng chhut tōa-siaⁿ lâi gîm.
Gîm soah, Bo̍k-su chiok-hok, tāi-ke chiū si-sòaⁿ tò-khì.
Kàu Pài-la̍k ē-hng tāi-ke koh chū-chi̍p tī lé-pài-tn̂g, lóng ū iu-būn ut-chut ê khoán-sit. (Che sī tú-tú ha̍p Bo̍k-su ê sim só͘ tāi-seng phah-sǹg ê.)
Hit-tia̍p tāi-ke kong-kú chi̍t lâng khí-lâi kóng i tī chi̍t lé-pài só͘ tú-tio̍h ê siau-sit cháiⁿ-iūⁿ. Hit lâng chiū-sī chip-sū sìⁿ Ia̍p.
Bo̍k-su chiū kóng, "Ia̍p chip-sū ah, tāi-ke kéng lí khí-lâi kóng, taⁿ chhiáⁿ lí kóng."
Chit-ê Ia̍p chip-sū chiū-sī tiong-hō͘ kó͘-ì ê lâng; seng-sêng bú-thún bú-thún, thâu-mn̂g pòaⁿ o͘-pe̍h, tī i ê siā-lāi khui chi̍t keng cha̍p-hè-á-tiàm, chòe lâng put-chí khó-chhú.
Hit-sî khí-lâi the-sî kóng, "Góa bô sím-mi̍h hó siau-sit thang pò."
Bo̍k-su kóng, "Bô tek-khak tio̍h hó siau-sit, goán put-kò ài lí chiàu chit lé-pài só͘ tú-tio̍h ê hó pháiⁿ, lâi kóng."
Ia̍p chip-sū chiah kóng, "Hiaⁿ-tī ah, góa sī put-chí kiàn-siàu, iáu-kú phah-sǹg tio̍h kóng. Ǹg-bāng chit lé-pài só͘ keng-kè ê tāi-chì ia̍h ōe lī-ek góa. Taⁿ beh chiàu thâu lâi kóng. Pài-it hit ji̍t sī beh kài su-io̍k, só͘-í góa siūⁿ khòaⁿ ū sím-mi̍h thang kài. Tú-tú tī chá-khí-sî ài chia̍h ko-phi-tê, góa siūⁿ chit hāng ia̍h tio̍h kài, in-ūi chai chit-hō ê tê bô ha̍p góa ê seng-khu, i-seng ia̍h u kìm, chia̍h liáu kàu ē-po͘-sî ōe hō͘ góa khí sò-sèng, án-ni bô lī-ek pún-sin, ia̍h bô lī-ek pa̍t-lâng, só͘-í beh kài; nā-sī in-ūi kôaⁿ-thiⁿ, chá-khí-sî chin léng, ko-phi-tê sio-sio lim chi̍t au sī chin hó, in-ūi góa ài chia̍h, chia̍h liáu koh ōe sio-lō, bô chia̍h ōe giàn, só͘-í beh kài, chin oh kài.
Tùi án-ni hō͘ góa thé-thiap chia̍h chiú ê lâng ia̍h sī oh-tit kài, chóng-sī nā koat-toàn beh chiū ōe.
Kàu ji̍t-tàu ê sî ū chi̍t-hāng siūⁿ ia̍h tio̍h kài, chiū-sī hit-ê iû-chià-ké, in-ūi góa ū sim-khì-thiàⁿ put-chí siong-tiōng, i-seng ta̍uh-ta̍uh kóng, "Chit-hō iû-chià-ké bōe-siau m̄-thang chia̍h;" Nā-sī góa chn̂g-sòe chiū-sī ài chia̍h chit-hō mi̍h, só͘-í sui-jiân chai m̄-thang chia̍h iáu-kú ū chia̍h i. Hit chá-khí ū khòaⁿ chi̍t-chat ê Sèng-chheh, kóng, "Lín ê seng-khu sī Sèng-sîn ê tiān," Só͘-í góa siūⁿ tio̍h sòe-jī chiàu-kò͘ seng-khu hō͘ i chheng-khì-siùⁿ, m̄-thang lām-sám chia̍h hāi-tio̍h seng-khu. Sui-jiân lóng chai, iáu-kú kìm bōe-tiâu, chia̍h liáu liông-sim kak-ki chek-pī. Tùi án-ni hō͘ góa m̄-káⁿ chhiò chia̍h chiú ê lâng, hoán-tńg sī khó-lîn in. In-ūi chai chin oh-tit kài, án-ni hit ji̍t só͘ tiāⁿ-tio̍h ê kìm-kài bô lóng kiâⁿ, che sī put-chí thang kà-sī góa.
Pài-jī góa ū khì sûn Lé-pài-ji̍t góa só͘ kà ê ha̍k-seng, in ū-ê bô chiâu-ûn lâi. Góa tāi-chì chōe, bōe kò͘-tit khì mn̄g. Ū khì chi̍t-lâng tau, khòaⁿ-kìⁿ i phòa-pīⁿ siong-tiōng, saⁿ lé-pài kú bōe khí-chhn̂g. Góa khì khòaⁿ i, i chin hoaⁿ-hí kàu hō͘ góa kiàn-siàu, in-ūi chiàu pún-hūn khah chá tio̍h khì sûn. Chú bat kóng, "Bô kiâⁿ án-ni khoán-thāi chiah-ê tē-it sòe ê ê chi̍t-ê chiū-sī bô kiâⁿ lâi khoán-thāi góa."
Koh khì pa̍t-ê ha̍k-seng ê chhù, ha̍k-seng bô tī-teh, kiⁿ-tio̍h i ê lāu-bú, i tùi góa kóng, "Goán hāu-siⁿ kúi-nā pài ū kóng, 'Sian-siⁿ nā chiàu i pún-sin só͘ kóng ê tō-lí án-ni lâi kiâⁿ, chiū chá-chá í-keng lâi sûn góa liáu', i phah-sǹg lí káⁿ-sī khòaⁿ-khin i sī khah hā-chiān. Taⁿ lí lâi góa ê sim put-chí hoaⁿ-hí." Hit ji̍t chiah-ê tāi-chì chin ū lī-ek. Góa pí tāi-seng khah ōe-hiáu-tit thiàⁿ chiah-ê ha̍k-seng, phah-sǹg in ia̍h ōe khah chiap-sio̍k lâi."
Āu koàn beh koh ìn.
(大姑娘翻譯)
有一个所在名「糖空」社。正月頭一个禮拜日,眾儂聚集佇禮拜堂做禮拜。食晚餐後,大家咧聽候牧師唱吟「路尾詩」,但是牧師無唱,將冊且下佇台頂,目睭四界相。
即个牧師姓「伯」,是不止誠實熱心、出力做主的工,總是有時亦有失志。因為看伊本堂的兄弟姊妹冷淡,心神死死的款式。遐个儂較濟是作穡、做工的儂。
伯牧師有時仔想到遐个儂的款式,心內家己拍算講,「若毋是天使『加伯列[1]』來㖹號頭叫予𢙠醒,是無路用。」常常咧想咧祈禱,看有甚物法度通來叫醒遮个儂的心。後來有想出一个法度,毋知會用得𣍐?就記得聖冊有講,「若對儂出,就自然家己敗壞;若對上帝出,的確𣍐敗壞。所以倚靠上帝的幫贈來試用看。」
牧師相眾儂講,「好朋友啊,即禮拜逐日攏是祈禱會,我未唱,恁已經知。我想,即禮拜內咱毋免做祈禱會,較好著照祈禱會所定著的條款來行。親像拜一是因為『戒守』祈禱。當咱彼日著戒咱的私慾、言行、逐項的否。」
「拜二是因為逐堂會的禮拜日學來祈禱。彼日咱做先生的,著去巡咱所教的學生,應該記得𢙠有寶貝的靈魂。」
「拜三是因為和好來祈禱。所以彼日咱著去揣咱本堂會佮咱無和好的儂,相認罪,相郝免,親像聖冊講,『恁攏是兄弟』。」
「拜四是因為家己的家內來祈禱。彼日咱佇家己的家內著照聖冊所教示咱的本份去行。親像保羅講,『丈夫應該疼伊的婦人儂,毋通刻薄相款待,』故講,『父毋通激予囝兒受氣怨恨。』
此兩節,儂較罕得開拆,較常是講,囝兒著行孝,婦人儂著順服。」
「拜五是因為教會來祈禱。彼日咱著想咱屬佇教會有甚物意思。就是咱著佇眾儂的面前顯明咱的信救主,是真要緊,佮世間有各樣。」
「拜六是因為攏總的世俗儂佮傳道理佇𢙠中間的先生來祈禱。兄弟啊,咱攏知佇咱厝邊亦有即號的世俗儂,彼日咱著揣機會,眏望會引抴𢙠來信主。
到拜六暝昏咱大家㱏故來聚集佇遮,舉起一儂予伊講起即禮拜內所拄著的事誌怎樣。
當大家若歡喜照我所設的法度去行,著撆起來徛。」
大家攏起來徛,只有一儂名「阿摩士」毋起來,雖然伊的婦人儂扚[2],教伊起來,伊亦無起來。
伯牧師就故講,「當來吟路尾詩,呵咾上帝。」
大家歡喜牧師所設的法度。所以攏出大聲來吟。
吟煞,牧師祝福,大家就四散倒去。
到拜六暝昏,大家故聚集佇禮拜堂,攏有憂悶、鬱悴的款式(這是拄拄合牧師的心所事先拍算的。)
彼疊,大家公舉一儂起來講伊佇即禮拜所拄著的消息怎樣。彼儂就是執事,姓「葉」。
牧師就講,「葉執事啊,大家揀汝起來講,當請汝講。」
即个葉執事就是忠厚、古意的儂,生成武腯[3]武腯,頭毛半烏白,佇伊的社內開一間雜貨仔店,做儂不止可取。
彼時起來推辭講,「我無甚物好消息通報。」
牧師講,「無的確著好消息,阮不過愛汝照即禮拜所拄著的好否,來講。」
葉執事㱏講:兄弟啊,我是不止見笑,猶故拍算著講。眏望即禮拜所經過的事誌亦會利益我。當卜照頭來講。拜一彼日是卜戒私慾。所以我想看有甚物通戒。拄拄佇早起時愛食膏啡茶[4]我想即項亦著戒,因為知即號的茶無合我的身軀,醫生亦有禁,食了到下晡時會予我起燥性,按呢無利益本身,亦無利益別儂,所以卜戒。但是因為寒天,早起時真冷,膏啡茶燒燒啉一甌是真好,因為我愛食,食了故會燒烙,無食會春憖,所以卜戒,真僫戒。」
對按呢,予我體貼食酒的儂亦是僫得戒,總是若決斷卜,就會。
到日晝的時,有一項,想亦著戒,就是彼个油炸粿[5]。因為我有心氣疼[6]不止嵩重,醫生沓沓講,「即號油炸粿𣍐消,毋通食。」但是我從[7]細就是愛食即號物,所以雖然知毋通食,猶故有食伊。彼早起有看一節的聖冊,講,「恁的身軀是聖神的殿。」所以我想,著細膩照顧身軀予伊清氣相,毋通濫糝食,害著身軀。雖然攏知,猶故禁𣍐櫥,食了良心家己責備。對按呢予我毋敢笑食酒的儂,反轉是可憐𢙠。因為知真僫得戒,按呢彼日所定著的禁戒無攏行,這是不止通教示我。
拜二我有去巡禮拜日我所教的學生,𢙠有的無褿勻來。我事誌濟,𣍐顧得去問。有去一儂兜,看見伊破病嵩重,三禮拜久𣍐起床。我去看伊,伊真歡喜到予我見笑,因為照本份較早著去巡。主捌講,「無行按呢款待遮个第一細个的一个,就是無行來款待我。」
故去別的學生的厝,學生無佇咧,見著伊的老母,伊對我講,「阮後生幾若擺有講,『先生若照伊本身所講的道理按呢來行,就早早已經來巡我了,』伊拍算汝敢是看輕伊是較下賤。當汝來,我的心不止歡喜。」彼日遮个事誌真有利益。我比事先較會曉得疼遮个學生,拍算𢙠亦會較接續來。(後卷卜故印)
[1] Ka-pek-lia̍t:加伯列,是替神傳達消息的天使。 ↩
[2] tioh:扚,著是牽拔、搝的動作。 ↩
[3] bú-thún:武腯,也有講「bú-tún」,著是講儂生成不止四壯(sì-chàng)、矮肥粗勇。 ↩
[4] ko-phi-tê:膏啡茶,著是即陣講的ko-pi,膏啡。台灣講做ka-pi(咖啡)。 ↩
[5] iû-chiá-ké:即陣較濟是講做iû-chia̍h-ké,「油炸粿」著是「油條」。 ↩
[6] sim-khì-thiàⁿ:心氣疼,《台日大辭典》解說是咧講「胸坎疼抑是胃疼」;《廈英大辭典》講是心肝窟仔疼。總是,咱土想,胃若是脹疼,的確會引起胸坎佮心肝窟仔悶悶,幽幽仔疼。 ↩
[7] chn̂g:從。這是「從」字的白話音。當今同安腔講「chêng」,泉州話講「chn̂g」。 ↩