圖像

1 / 2

− 100% +

✕

Ē-mn̂g Sèng-hōe ê lâi-le̍k.

(Chiap chêng-tiuⁿ tē 7 bīn,)

Pi-lí sian-siⁿ 1804·nî chhut-sì tī Hoe-kî kok, chiū-sī Tāi-bí kok. Kàu 1826·nî í-keng chhut-o̍h chiū siat-li̍p i chòe bo̍k-su. Khí-thâu thoân tō-lí liāu-lí Kàu-hōe tī Niû-iok séng, sī in chó͘-ke keh-piah séng. I sī jia̍t-sim kiâⁿ bo̍k-su ê chit, Siōng-tè chiū ēng i chòe khì-kū, hō͘ i só͘ liāu-lí ê tông-hōe tōa oa̍h-tāng, Kàu-hōe lāi ê lâng pìⁿ jia̍t-sim, Kàu-hōe gōa ê lâng chōe-chōe chhíⁿ-gō͘ lâi jīn-chōe, hián-bêng ū sìn Chú, kiû Kàu-hōe chiap-la̍p. Pi-lí sian-siⁿ sin-miā goân-tóe bô siáⁿ ióng, i-seng kā i kóng Niû-iok ê thian-khì khah-siuⁿ kôaⁿ, tio̍h khì khah lâm·sì kè tang-thiⁿ. Chiū khì Sai Ìn-tō͘ ê hái-sū. Hit só͘-chāi ê kôaⁿ-joa̍h kap Tiong-kok lâm-bīn chha-put-to.

Pi-lí sian-siⁿ í-keng kú-kú siūⁿ ka-kī ê pún-hūn, m̄-chai tio̍h tiàm pún-kok chòe bo̍k-su, kóng hok-im hō͘ í-keng thiaⁿ-kìⁿ ê lâng koh-chài thiaⁿ, á tio̍h chhut-gōa, khì hok-im bē kàu ê só͘-chāi, lâi pò-iông tit kiù ê siau-sit, hō͘ bē thiaⁿ·kìⁿ ê lâng thang thiaⁿ. Sim bô bêng-pe̍k chit ê tāi-chì, taⁿ khòaⁿ-kìⁿ chó͘-ke ê thiⁿ-khì khah léng, chiū koh pek-chhiat kî-tó Siōng-tè hō͘ i chai pún-hūn sī cháiⁿ-iūⁿ. Bô jōa-kú Siōng-tè ū chí-sī i, koh khui-lō͘ hō͘ i ōe kàu Tiong-kok.

Tī Niû-iok ū chi̍t ê kong-hōe miâ sī "Iú-ài chúi-súi ê kong-hōe", ì-sù sī ài lī-ek kiâⁿ-chûn ê lâng, hō͘ in tit-tio̍h kiù. Hit-sî hán·tit ū hé-chûn chài-hè kè tōa-hái, lóng-chóng sī kap-pán-chûn liáu-liáu, chúi-siú chōe. Ia̍h hit-tia̍p Tiong-kok kap Sai-kok bē ū hô-iok. Sai-kok ê seng-lí-chûn beh kap Tiong-kok kau-koan lóng tio̍h khì Kńg-tang, lóng bô pa̍t ê po͘-thâu thang kau-koan bóe-bōe. Só͘-í siông-siông ū Sai-kok ê chûn chōe-chōe pha-tiàⁿ tī Kńg-tang ê po͘-thâu. "Iú-ài chúi-siú ê kong-hōe" chiū chhiáⁿ Pi-lí sian-siⁿ khì hia kóng tō-lí, khòaⁿ ōe lī-ek chúi-siú, ín-chhōa in tit-tio̍h kiù.

Pi-lí sian-siⁿ 1829·nî kàu Kńg-tang. Teh kiâⁿ i ê chit-hūn, êng ê sî chiū káng-kiù Tiong-kok ê sū-chêng chu-chheh kóng-ōe. Ia̍h ū khì Ka-lâ-pa Siām-lô ài khòaⁿ ū hó ki-hōe thang pò-iông tō-lí á bô. Kàu 1833·nî, Seng-khu bô siáⁿ ióng, chiū khì Au-lô-pa kúi-nā kok, ia̍h khì Tāi-eng kok, koh tò-khì Tāi-bí kok. Sim-koaⁿ siông-siông siàu-liām Tiong-kok, thó͘-khùi siūⁿ bān-bān lâng m̄-chai tit-tio̍h kiù ê lō͘. Kàu ta̍k só͘-chāi chiū chhiat-iàu khǹg Siōng-tè ê peh-sìⁿ tio̍h siat hoat-tō͘ pò-iông hok-im ê tō-lí tī Tiong-kok. Só͘ khǹg ê ōe ū kong-hāu; kúi-nā só͘-chāi lâng siat hoat-tō͘ , saⁿ-khǹg saⁿ bián-lē tio̍h thòe Tiong-kok kî-tó, koh tôe gûn chòe pò-iông tō-lí ê só͘-hùi.

Pi-lí sian-siⁿ sim iáu-kú hiòng bē thiaⁿ hok-im ê lâng, sīm-chì hiòng Tiong-kok, in-ūi Tn̂g-lâng ke̍k chōe. Chiū 1838·nî koh lâi Tiong-kok, ia̍h ū khì Put-nî, koh-chài khì Siām-lô, kàu 1841·nî chhiu-thiⁿ tò-lâi Tiong-kok, kè-nî tī Ò-mn̂g, chiah kap Bûn sian-siⁿ lâi Ē-mn̂g. Kàu tè sī 1842·nî 2·ge̍h 24 hō, chiū-sī Tō-kong 22· chiaⁿ-ge̍h 26·ji̍t, chhin-chhiūⁿ téng koàn sò͘ kì-chài·ê.

Hit-sî Tāi-eng peng iáu-kú tiàm Kó͘-lōng-sū, Pi-lí sian-siⁿ hō͘ in ê bú-koaⁿ chhiáⁿ i Lé-pài-ji̍t kóng tō-lí kà-sī in, chhōa in lé-pài.

Pi-lí sian-siⁿ kàu Ē-mn̂g liâm-piⁿ ōe kā pún-tōe lâng kóng tō-lí, in-ūi tāi-seng ū o̍h Chiang-choân ê ōe. Iáu-bē sè lé-pài-tn̂g tī Ē-mn̂g, chiū tī Kó͘-lōng-sū, ka-kī ê chhù kóng tō-lí. Ū-sî khì Ē-mn̂g koe-chhī ū-sî khì Ē-mn̂g soaⁿ-tiûⁿ hiuⁿ-siā; ia̍h ū khì Tâng-oaⁿ Hái-têng Chio̍h-bé Chiang-chiu chōe-chōe só͘-chāi, kóng tō-lí.

Pi-lí sian-siⁿ chòe-lâng m̄-nā kèng-khiân ho̍k-sāi Siōng-tè, ia̍h-sī put-chí thiàⁿ lâng, sī bûn-lí jîn-jiá kap lâng kau-pôe, gâu tek jîn-hô, kiat chōe-chōe hó pêng-iú. Ē-mn̂g ê koaⁿ-hú chiân-têng seng-lí lâng chōe-chōe khì Kó͘-lōng-sū, chhē Pi-lí sian-siⁿ, ū-ê beh thiaⁿ sin ê tō-lí, ū-ê beh kap i kóng-ōe. Pi-lí sian-siⁿ ia̍h hō͘ in chhiáⁿ khì in chhù, choan-sim beh kóng tō-lí kiù lâng.

1842·nî 6 ge̍h ū chi̍t ê Tāi-bí kok ê i-seng, miâ kiò Kam-bêng sian-siⁿ kàu Ē-mn̂g. Pi-lí sian-siⁿ tī Kó͘-lōng-sū ka-kī ê chhù khui i-seng-koán, hō͘ Kam-bêng sian-siⁿ thang táⁿ-tia̍p lâng seng-khu ê pīⁿ, i ka-kī kóng tō-lí, ǹg-bāng lâng ê sim-sîn ia̍h ōe siū táⁿ-tia̍p.

Kó͘-lōng-sū khah phian-phiah ê só͘-chāi, sian-siⁿ ti̍t-ti̍t bā-chhù tī Ē-mn̂g kàu chiâⁿ. 1844·nî chiaⁿ-ge̍h, chiū-sī Tō-kong 23·nî 11·ge̍h, Tī Liâu-á-āu koe ū tit-tio̍h nn̄g keng chhù, chi̍t-keng chòe i-koán, chi̍t-keng chòe kóng tō-lí ê só͘-chāi.

Hit-nî-lāi Pi-lí sian-siⁿ ia̍h poaⁿ khì Ē-mn̂g Liâu-á-āu khiā-khí, chin tio̍h-bôa ài kiù-lâng, nā-sī ka-kī ê seng-khu ná kú ná lám, ko͘-put-chiong tio̍h tò-khì chó͘-ke. Kàu 12·ge̍h 19 hō, chiū lo̍h kap-pán chûn lī-khui Ē-mn̂g, khì chó͘-ke tiàm hia kàu 1846·nî, 9 ge̍h 4·hō, chiah siū tiàu lī-khui seng-khu, thang kap Chú saⁿ-kap tiàm teh kng-bêng ê só͘-chāi.

Pi-lí sian-siⁿ tiàm Ē-mn̂g ê sî lóng bô chiap-la̍p lâng ji̍p-kàu, nā-sī lī-khui liáu-āu, i só͘ kà-sī ê lâng ū-ê hō͘ pa̍t-ê ho̍k-su chiap-la̍p; tú-tú chhin-chhiūⁿ kiù-chú tùi ha̍k-seng só͘ kóng ê ōe. Khòaⁿ Hān 4:37,38.

廈門聖會的來歷

（接前張第7面）^[1]

裨理先生1804年出世佇花旗國，就是大美國。到1826年已經出學^[2]，就設立伊做牧師。起頭傳道理，料理教會佇紐約省，是𢙠祖家隔壁省。伊是熱心行牧師的職，上帝就用伊做器具，予伊所料理的堂會大活動，教會內的儂變熱心，教會外的儂濟濟醒悟來認罪，顯明有信主，求教會接納。裨理先生身命原底無啥勇，醫生共伊講紐約的天氣較傷寒，著去較南勢過冬天。就去西印度的海嶼，彼所在的寒熱佮中國南面差不多。

裨理先生已經久久想家己本份，毋知著坫本國做牧師，講福音予已經聽見的儂故再聽，抑著出外，去福音未到的所在，來播揚得救的消息，予未聽見的儂通聽。心無明白即个事誌，當看見祖家的天氣較冷，就故迫切祈禱上帝予伊知本份是怎樣。無偌久上帝有指示伊，故開路予伊會到中國。

佇紐約有一个公會名是「友愛水手的公會」，意思是愛利益行船的儂，予𢙠得著救。彼時罕得有火船載貨過大海，攏總是舺舨船^[3]了了，水手濟。亦彼疊中國佮西國未有和約。西國的生理船卜佮中國交關攏著去廣東，攏無別的埠頭通交關買賣。所以常常有西國的船濟濟拋錠佇廣東的埠頭。「友愛水手的公會」就請裨理先生去遐講道理，看會利益水手、引抴𢙠得著救。

裨理先生1829年到廣東。咧行伊的職份，閒的時就講究中國的事情、書冊、講話^[4]。亦有去交留吧、暹羅^[5]，愛看有好機會通播揚道理抑無。到1833年，身軀無啥勇，就去歐羅巴^[6]幾若國，亦去大英國，故倒去大美國。心肝常常數念中國，吐氣想萬萬儂毋知得著救的路。到逐所在就切要勸上帝的百姓著設法度播揚福音的道理佇中國。所勸的話有功效，幾若所在儂設法度，相勸相勉勵著替中國祈禱，故題銀^[7]做播揚道理的所費。

裨理先生心猶故向未聽福音的儂，甚至向中國，因為唐儂極濟。就1838年故來中國，亦有去「浡泥^[8]」，故再去暹羅，到1841年秋天倒來中國，過年佇澳門，㱏佮文先生來廈門。到帶^[9]的時是1842年2月24號，就是道光22年正月26日，親像頂卷所記載的。

彼時，大英兵猶故坫鼓浪嶼，裨理先生予𢙠的武官請伊禮拜日講道理教示𢙠，抴𢙠禮拜。

裨理先生到廈門，連鞭會共本地儂講道理，因為事先有學漳泉的話。猶未稅禮拜堂佇廈門，就佇鼓浪嶼，家己的厝講道理。有時去廈門街市，有時去廈門山場鄉社，亦有去同安、海澄、石碼、漳州濟濟所在講道理。

裨理先生做儂毋但敬虔服侍上帝，亦是不止疼儂，是文理、仁惹^[10]佮儂交陪，𠢕得仁和，結濟濟好朋友。廈門的官府、前程生理儂，濟濟去鼓浪嶼，揣裨理先生，有的卜聽新的道理，有的卜佮伊講話。裨理先生亦予𢙠請去𢙠厝，專心卜講道理救儂。

1842年6月，有一个大美國的醫生，名叫「甘明^[11]」先生到廈門，裨理先生佇鼓浪嶼家己的厝開醫生館，予甘明先生通打揲^[12]儂身軀的病，伊家己講道理，眏望儂的心神亦會受打揲。

鼓浪嶼較偏僻的所在，先生直直䀛厝^[13]佇廈門到成。1844年正月，就是道光23年11月，佇寮仔後^[14]街有得著兩間厝，一間做醫館，一間做講道理的所在。

彼年代，裨理先生亦搬去廈門寮仔後徛起，真著磨，愛救儂，但是家己的身軀乃久乃荏，姑不將著倒去祖家。到12月19號，就落舺舨船離開廈門，去祖家坫遐到1846年，9月4號，㱏受召離開身軀，通佮主相合坫咧佇光明的所在。

裨理先生坫廈門的時，攏無接納儂入教，但是離開以後，伊所教示的儂有的予別的牧師接納，拄拄親像救主對學生所講的話。看《翰》4:37,38。

尾註