新廈語社

閩南歷史文獻語料庫

Sin Hā-gú-siā 新廈語社

© 2025-2026 東苑實驗室

基本信息

書刊
漳泉聖會報(Chiang-choân Sèng-hōe Pò)
卷期
1891-11,(5),11
年份
1891
標題
死,故活(Sí, koh oa̍h.)

Sí, koh oa̍h.

Bōng-bâi lâng in lâng sí, bô tāi lo̍h thô͘-kha, ū khí sí-lâng ê só͘-chāi, sī îⁿ-îⁿ ê tâi, bô chhù-téng sī kìⁿ thiⁿ. Lāi-bīn sì-ûi chhòng saⁿ chân kè, chi̍t chân thang tóe ta-po͘ lâng, chi̍t chân hū-jîn-lâng, chi̍t chi̍t chân gín-ná. Chiah-ê kè chhu-chhu kàu tiong-ng ê chhim-chíⁿ. Chhim-chíⁿ pàng kau-âm thang lâu chúi chhut gōa-bīn. Kau-âm thâu ēng ba̍t-chhng ê khì-khū chat·i, hō͘ lâ-sâm bōe lâu-chhut. In chhòng chit-hō sī kóng thó͘-tōe m̄-thang bak-tio̍h, chhàu-nōaⁿ ê mi̍h.

Lâng sí, chiū ēng thih-kè kng i khì, sàng-chòng ê lâng khîⁿ pe̍h chhiú-kun saⁿ tè kiâⁿ. Beh kàu-tè sàng-chòng ê lâng thêng, kng ê lâng kàu mn̂g-kháu thǹg sí-lâng ê i-chiûⁿ, chiong sin-si lok tī lāi-bīn ê kè-téng, chiū chhut-lâi koaiⁿ-mn̂g.

Chian-chiáu (chiū-sī Eng ê lūi) khiā tī chhiū-ni̍h, á-sī tī chhiûⁿ-téng pe lo̍h-lâi teh sí-lâng ê bah lâi chia̍h. Khah m̄-sái gō͘ tiám-cheng kú, chiū lóng chia̍h liáu-liáu. In-ūi chiah-ê chiáu chia̍h-khì chia̍h khì put-chí se̍k, chin chai-iáⁿ, só͘-í chia̍h kōe liáu. Koh kè poeh-ji̍t chiah-ê kut chiū ta-khok-khok, lâng chiū lâi chiong hiah ê kut ngeh khí-lâi hiat lo̍h chhim-chíⁿ lāi. Lo̍h hō͘ ê sî hō͘ -chúi sóe hiah-ê kut-thâu, hiah-ê lâ-sâm e lâu tī kau-âm thâu, hō͘ hit-ê ba̍t-chhng ê khì-khū cha̍h i bōe-tit chhut, chheng-chúi lâu chhut-khì.

Nn̄g-saⁿ nî chêng ū kî-koài ê tāi-chì, chiū-sī chi̍t lâng sí, lâng kng i khì hē tī hit-ê lāi-bīn; chian-chiáu pe lo̍h-lâi teh·i, in-ūi hit-ê lâng sī hūn-khì m̄-sī sí, só͘-í liâm-piⁿ cheng-sîn chai i sī tī bâi-chòng ê só͘-chāi, chiū chin kiaⁿ. Beh kóaⁿ chian-chiáu kap chhut hit ê só͘-chāi chin oh, āu-lâi phe-sí chiah chhut-lâi. Hit-sî teh siūⁿ beh cháiⁿ-iūⁿ, chiū tò-khì in tau, in ê bó͘-kiáⁿ khòaⁿ-kìⁿ lia̍h-chòe sī hit-ê sí-lâng ê kúi, chiū tōa-siaⁿ âu-kiò. I kā in kóng, Góa sī lâng, bô sí. I ê bó͘-kiáⁿ lóng m̄-sìn i. I bô-ta-tit-ôa chiū khì chhē i pún só͘ bat ê gōa-kok bo̍k-su chiong i ê chêng-hêng kā i kóng. Bo̍k-su hō͘ i i-chiûⁿ thang chhēng, sòa hō͘ i tòa tī i ê chhù. I ê chhin-lâng lóng m̄ jīn im̄ chhap i, in-ūi kóng, I í-keng sí khì bâi-chòng.

I chiū beh thó tām-po̍h ka-kī ê ke-gia̍p, in lóng m̄ hō͘ i. Āu-lâi i chiū khì kò, liân koaⁿ-hú ia̍h kóng i sí·lah, m̄-chhap·i.

Chit chat sū thang kà-sī lán kap Chú saⁿ-kap sí saⁿ-kap koh-oa̍h ê lâng. Lūn sè-kan, lūn ka-kī, lūn chōe tio̍h lia̍h-chòe í-keng sí, kap i bô kan-sia̍p, só͘ kiâⁿ ê tio̍h chhin-chhiūⁿ koh-oa̍h ê lâng. "Án-ni lín khò lán ê Chú Iâ-so͘ Ki-tok, tio̍h lia̍h ka-kī í-keng sí lâi thoat-lī pháiⁿ, oa̍h lâi ho̍k-sāi Siōng-tè."

死,故活

望霾(音)[1]儂𢙠儂死,無埋落塗骹,有起死儂的所在,是圓圓的檯[2],無厝頂,是見天。內面四圍創三層架,一層通貯諸夫儂,一層婦人儂,一層囡仔。遮个架趄趄到中央的深井。深井放溝涵通流水出外面。溝涵頭密穿[3]的器具紥伊。予垃儳𣍐流出。𢙠創即號,是講土地毋通毣著臭爛的物。

儂死,就用鐵架掆伊去,送葬的儂鉗白手巾相綴行。卜到帶,送葬的儂停,掆的儂到門口褪死儂的衣裳,將身屍落[4]佇內面的架頂,就出來關門。

鸇鳥[5](就是鷹的類)徛佇樹裡,抑是佇牆頂飛落來啄死儂的肉來食。較毋使五點鐘久,就攏食了了。因為遮个鳥食去不止熟[6],真知影,所以食噲了。故過八日,遮个骨就焦涸涸,儂就來將遐个骨挾起來㧒落深井內。落雨的時,雨水洗遐个骨頭,遐个垃儳的流佇溝涵頭,彼个密穿的器具閘伊𣍐得出,清水流出去。

兩三年前有奇怪的事誌,就是一儂死,儂掆伊去下佇彼个內面,鸇鳥飛落來啄伊,因為彼个儂是暈去,毋是死,所以連鞭精神,知伊是佇埋葬的所在,就真驚。卜趕鸇鳥佮出彼个所在。彼時咧想,卜怎樣,就倒去𢙠兜。𢙠的姥囝看見,掠做是彼个死儂的鬼,就大聲喉叫[7]。伊共𢙠講,我是儂,無死。伊的姥囝攏毋信伊。伊無奈得何[8],就去揣伊本所捌的外國牧師,將伊的情形共伊講。牧師予伊衣裳通穿,紲予伊蹛佇伊的厝。伊的親儂攏毋認伊,毋插伊,因為講,伊已經死去埋葬。

伊就卜討淡薄家己的家業,𢙠攏毋予伊。後來伊就去告,連官府亦講伊死啦,毋插伊。

即節事,通教示咱佮主相合死,相合故活的儂。論世間,論家己,論罪著掠做已經死,佮伊無干涉,所行的著親像故活的儂。「按呢恁靠咱的主耶穌基督,著掠家己已經死,來脫離否,活來服侍上帝。」

尾註


  1. [1] Bōng-bâi:望霾,印度的地號名,著是當今所講的「孟買」即个所在。 

  2. [2] 圓圓的檯:當今中文界翻譯做「無言檯」抑是「無聲塔」。清末闕名著的《遊歷筆記》,記載佇「傍倍」(孟買)所看著的: 波斯義塚,以磚石砌成大圈,中有鐵柵分格,每柵置一屍,一任群鳥啄食,俟血肉盡,其骨即由鐵柵落下,亦惡俗也。聞有一人,其妻女同時而死,彼不忍見群鳥啄食,用鐵絲籠罩其體,待其自腐而落下,其用心亦良苦矣。 

  3. [3] ba̍t-chhng:密穿。一穿一穿不止密穿,譬論講篩仔、濾布。著是普通話講的「密孔」。 

  4. [4] lok:落。著是下咧、放咧的意思。 

  5. [5] chian-chiáu:鸇鳥,著是普通話講的禿鷹(禿鷲)。 

  6. [6] 熟:著是熟練、熟手。 

  7. [7] âu-kiò:喉叫,普通話「嗷叫」。 

  8. [8] bô-ta-tit-ôa:也有講bô-tai-tit-ôa,「無奈得何」,當今漳州海澄腔猶有咧講。意思是普通話「無可奈何」,也著是無法度、無變步。