新廈語社

閩南歷史文獻語料庫

Sin Hā-gú-siā 新廈語社

© 2025-2026 東苑實驗室

基本信息

書刊
漳泉聖會報(Chiang-choân Sèng-hōe Pò)
卷期
1891-11,(5),11
年份
1891
標題
北阿美利加,本地儂(PAK A-BÍ-LĪ-KA. PÚN-TŌE LÂNG)

PAK A-BÍ-LĪ-KA. PÚN-TŌE LÂNG

.....Āu-lô-pa chiu ê lâng á-bē kàu Pak.....hiah-ê pún-tōe lâng ū chōe-chōe....khah chōe bô tiàm tiāⁿ-tio̍h ê só͘-chāi....sóa lâi sóa khì, chóng-sī bô kè pa̍t lūi.....Chi̍t chéng in ê ta-po͘ lâng sī kap ....sio-thâi á-sī phah-la̍h nā-tiāⁿ, bô pa̍t-mi̍h kang. Hū-jîn lâng chú-chia̍h ....khang-khè. Ū chéng ia̍h ū siat hiuⁿ-lí....m̄-ài chhut-gōa, m̄-ài lī-khui in chó͘-....bōng.

(Koh khoàⁿ lō͘-bé bīn.)

(Sòa Pak A-bí-lī-ka. Pún-tōe lâng.)

Lūn chit-hō lâng ê lâng-khoán bô jîn-chêng, tham-sim, koh ài kóng pe̍h-chha̍t, ài chhiúⁿ-kiap, siⁿ-chòe âng-tâng sek, thâu-mn̂g o͘-o͘ ti̍t-ti̍t tn̂g-tn̂g, ēng tōa eng ê mn̂g lâi chhah tī thâu-khak ná bō ê khoán. Chhut-miâ lâng ēng soaⁿ-gû ê kak chhòng po̍h-po̍h lâi hē tī thâu-khak chòe chun-kùi. Lâng tiong-tōa, chhùi-tûn po̍h-po̍h, chhùi-chhiu chió-chió, ba̍k-chiu o͘-o͘.

In lia̍h phah-sí hîm kap thâi-sí lâng pîⁿ-pîⁿ chòe thé-biān. Lâng nā phah-sí khîm-siù chiū the̍h i ê jiáuⁿ lâi kòa tī seng-khu hō͘ lâng khoàⁿ.

Só͘ ēng ê kun-khì khah chōe sī keng-chìⁿ, chīn gâu siā, oē siā thàu-kè chi̍t chiah gû, ia̍h ū ēng pîn-pâi, sī gû-phê chòe, siang-têng lāi-bīn hē gû-mn̂g, chhèng-chí nā bô thán-ti̍t phah bōe ji̍p. Ū-ê ia̍h ū ēng chhiuⁿ, pó͘-thâu, chhèng, to.

Ū-ê chhī chōe-chōe bé, ta-po͘ hū-jîn lóng gâu khiâ. In ia̍h koàn-liān ēng gû-phê chòe soh phah ti lok-sok, hìⁿ chin-hn̄g khì liù khîm-siù, cheng-siⁿ, lâng. In chin tùi-tiōng hó-bé, nā m̄-sī kan-chiàu, á-sī lāu-jia̍t ê sî lóng bô ēng i. Nā chhut-khì tò-lâi, i ê bó͘ tio̍h chi̍t-ê lâi khan i ê bé khì chhī chiàu-kò͘. Ū chi̍t-chéng oē chiong ka-chiah khì mo͘h tī bé ê pak-tó͘ piⁿ, kha bōe sûi lo̍h tī bé ê pak-tó͘ ē, ia̍h bōe chhun khí tī bé ka-chiah téng, hō͘ tùi-te̍k bô khoàⁿ-kìⁿ, hoán-tńg ēng chhiú khui keng siā tùi-te̍k.

In só͘ chia̍h·ê bô lōa-chōe iūⁿ, khah siông sī bah, oē chia̍h chīn chōe, thêng kú-kú bô chia̍h ia̍h oē chòe-tit. Koh ài chia̍h-hun, thun·lo̍h-khì chiah pûn tùi phīⁿ-khang chhut-lâi.

In kok chéng ê oē-im bô saⁿ-tâng, só͘ ēng ê oē chió, liân kóng-oē ia̍h chió. Ū ēng chhiú-pí ê hoat-tō͘ chòe oē. Nā saⁿ-kap gī-lūn tāi-chì ū-sî kúi-nā tiám-cheng kú, kóng bô kúi kù, chóng-sī só͘ gī-lūn·ê khah chōe lóng sī ēng chhiú-pí ê hoat-tō͘.

Ū chéng chin gâu séng-chhat kha-jiah, sī kau-chiàn, sī poaⁿ-ke, sī phah-la̍h, sī ta-po͘, sī hū-jîn lóng chai. Kha-jiah keng-kè khì·ê ū lōa-kú ia̍h oē chai. Bé ê kha-jiah, sī soaⁿ-bé á-sī lâng khiâ·ê ia̍h lóng oē chai. Koh, in kau-chiàn thâi-sí tùi-te̍k chiū chiong tiù-te̍k ê thâu-khak-phê khong chi̍t-tè liân thâu-mn̂g the̍h·khí-lâi, chòe pîn-kù ū thâi tùi-te̍k. Chiong hiah-ê phê kòa tī seng-khu, á-sī kat tī kun-khì·ni̍h.

Pak A-bí-lī-ka pún-tōe lâng sìn thiⁿ-téng ū chi̍t-ê tōa Sîn, ia̍h sìn sí-āu ū chi̍t-ê khòai-lo̍k ê só͘-chāi, ū chi̍t-ê kan-khó͘ ê só͘-chāi. Ū-ê sìn lâng sí-liáu i ê sîn-hûn ji̍p hó͘-kū-chiáu á-sī pa̍t-hō chiáu ê lāi-bīn.

Tùi Tāi-bí kok heng-khí chiū hō͘ hiah-ê lâng tiàm tiāⁿ-tio̍h ê só͘-chāi khiā-khí, kap in iok ta̍k-nî tiāⁿ-tio̍h lōa-chōe mi̍h hō͘ in. Hiān-sî ū sèng-hōe chhe lâng khì thoân tō-lí hō͘ in thiaⁿ, í-keng ū lâng sìn ji̍p kàu-hōe.

Tong Hián-lí siá.

北阿美利加,本地儂

歐羅巴洲的儂猶未到北......遐个本地儂有濟濟......較濟無坫定著的所在......紲來紲去,總是無過別類......一種𢙠的諸夫儂是佮......相刣抑是拍獵但但,無別物工。婦人儂煮食......工課。有種亦有設鄉里......毋愛出外,毋愛離開𢙠祖......墓。

(故看路尾面)

(紲北阿美利加,本地儂)

論即號儂的儂款無人情,貪心,故愛講白賊,愛搶劫,生做紅銅色,頭毛烏烏、直直、長長,用大鷹的毛來插佇頭殼若帽的款。出名儂用山牛的角創薄薄來下佇頭殼做尊貴。儂中大,喙唇薄薄,喙鬚少少,目睭烏烏。

𢙠掠拍死熊佮刣死儂平平做體面。儂若拍死禽獸就摕伊的爪來掛佇身軀予儂看。

所用的軍器較濟是弓箭,盡𠢕射,會射透過一隻牛,亦有用屏牌,是牛皮做,雙重內面下牛毛,銃子若無侹直拍𣍐入。有的亦有用槍、斧頭、銃、刀。

有的飼濟濟馬,諸夫、婦人攏𠢕騎。𢙠亦貫練用牛皮做索拍豬落束[1],hìⁿ真遠去溜禽獸、精牲、儂。𢙠真對重好馬,若毋是交戰,抑是鬧熱的時攏無用伊。若出去倒來,伊的姥著一个來牽伊的馬去飼照顧。有一種會將尻脊去膜佇馬的腹肚邊,骹𣍐垂落佇馬的腹肚下,亦𣍐伸起佇馬尻脊頂,予對敵無看見,反轉用手開弓射對敵。

𢙠所食的無偌濟樣,較常是肉,會食盡濟,停久久無食亦會做得。故愛食薰,吞落去㱏㖹對鼻空出來。

𢙠各種的話音無相同,所用的話少,連講話亦少。有用手比的法度做話。若相合議論事誌有時幾若點鐘久無講幾句,總是所議論的較濟攏是用手比的法度。

有種真𠢕省察骹跡,是交戰,是搬家,是拍獵,是諸夫,是婦人攏知。骹跡經過去的有偌久亦會知。馬的骹跡,是山馬抑是儂飼的亦攏知。故,𢙠交戰刣死對敵就將對敵的頭殼皮框一桗連頭毛摕起來,做憑據有刣對敵。將遐个皮掛佇身軀,抑是結佇軍器裡。

北阿美利加本地儂信天頂有一个大神,亦信死後有一个快樂的所在,有一个艱苦的所在。有的信儂死了伊的神魂入虎舅鳥[2]抑是別號鳥的內面。對大美國興起就予遐个儂坫定著的所在徛起,佮𢙠約逐年定著偌濟物予𢙠。現時有聖會差儂去傳道理予𢙠聽,已經有儂信入教會。

佟顯理 寫。

尾註


  1. [1] ti lok-sok:豬落束,就是用索來的活結通束物件。 

  2. [2] hó͘-kū-chiáu:虎舅鳥,就是「貓頭鷹」類的猛鳥。