Se-bûn-pà tû īⁿ-toan.

Tân Kam-chôaⁿ siá·ê.

Chiu-tiâu bé ê sî, Gūi-chú Bûn-kô͘, phài Se-bûn-pà chòe Gia̍p-kūn ê Thài-siù. Chiūⁿ-jīm ê sî khòaⁿ hiuⁿ-lí peh-sìⁿ hi-bî soe-sàng, chiū tiàu lāu-tōa, mn̄g kóng, "Lín cháiⁿ-iūⁿ chiah soe-bî?" Ìn kóng, "In-ūi Hô-pek chhōa-bó͘ só͘ khó͘-chhó͘." Pà kóng, "Cháiⁿ-iūⁿ ū chit-hō ê koài-sū? Chhiáⁿ lín siông-sè kā góa kóng." In chiū kóng, "Chit tiâu hô miâ kiò Chheng-chiang. Chit ê Hô-pek put-chí ài chhōa súi ê hū-jîn-lâng, só͘-í ta̍k-nî tio̍h hiàn chi̍t ê bí-lú hō͘ i chòe hu-jîn, chiū hō͘-chúi chiap-sio̍k, thó͘-sán hong-sēng, nā bô hô-sîn chiū siū-khì, hô-chúi tiòng-móa, lâng mi̍h chiū lóng im·sí." Pà kóng, "Sím-mi̍h lâng chòe thâu liāu-lí chit ê sū?" Lāu-tōa kóng,"Chiū-sī siâⁿ-lāi ê ang-î sai-kong só͘ kóng, peh-sìⁿ kiaⁿ chúi-chai, só͘-í m̄-káⁿ m̄ thàn·i. Án-ni múi-nî hiuⁿ-lí ê lāu-tōa kap gê-ia̍h kap ang-î saⁿ-kap siu peh-sìⁿ ê chîⁿ-niû kúi-nā pah bān, tio̍h ēng jī-saⁿ cha̍p bān chòe Hô-pek chhōa-bó͘ ê só͘-hùi, chhun·ê in chiū saⁿ-kap pun." Pà kóng, "Peh-sìⁿ kiám kam-goān chhut-chāi in án-ni chòe mah?" Lāu-tōa kóng, "Ang-î sai-kong ū kā peh-sìⁿ kî-tó chiok-hok ê hó sim. Ke-tiúⁿ gê-ia̍h iā ū chhut-la̍t tio̍h-bôa, só͘-í peh-sìⁿ sim chiah kam-goān."

Tē-it chhám·ê, ta̍k-nî chhun-thâu iā-chéng ê sî, ang-î sai-kong sì-kòe cha-mn̄g bîn-ke lú-chú ū siⁿ-chòe khah hó·ê chiū kóng, chit-ê tio̍h lâi chòe Hô-pek ê hu-jîn; nā m̄ kam-goān·ê, tio̍h ēng chîⁿ kā i sio̍k-hôe, bô chîⁿ·ê chiū tio̍h chiong cha-bó͘-kiáⁿ kau·in; in chiū chhē hó-ji̍t hō͘ hit ê cha-bó͘-kiáⁿ sóe seng-khu ōaⁿ súi saⁿ, chē lô͘-tek ê chûn lâu kúi lí lō͘ chiah tiâm lo̍h·khì. Tùi án-ni tú-tio̍h chit-hō ê kan-khó͘, só͘-í ū thiàⁿ cha-bó͘-kiáⁿ ê lâng tio̍h tāi-seng chhut-gōa tô-cháu, chiah tì-kàu chiah soe-bî.

Se-bûn-pà kóng, "Hô-pek kàu chiah siàⁿ, taⁿ nā beh kè ê sî lín tio̍h pò góa chai, góa iā tio̍h khì sàng·i, sòa thòe lín kî-tó." Kàu kî chiah-ê lāu-tōa chiū lâi pín-pò, Pà chiū chéng i-koan lâi kàu hô-piⁿ khòaⁿ-kìⁿ chū-chi̍p·ê kúi-nā chheng lâng. Lāu-tōa gê-ia̍h ū chhōa chi̍t-ê tōa ang-î, i ê bīn-māu put-chí kiau-ngō͘, iā ū i ê ha̍k-seng jī-cha̍p gōa lâng, chng-thāⁿ put-chí chéng-chôe, chhiú phâng hiuⁿ-lô͘, kun-sûi tī i ê āu-bīn.

Se-bûn-pà kóng, "Hāiⁿ·ah! Put-chí tio̍h-bôa lín chiah-ê tōa ang-î, taⁿ lô-hoân lín chhiáⁿ Hô-pek hu-jîn lâi kap góa saⁿ-kìⁿ." Liâm-piⁿ chiū chhōa·lâi. Pà khòaⁿ liáu chiū tùi in kóng, "Hô-pek sī chun-kùi ê sîn, nā beh hō͘ i chòe hu-jîn tek-khak tio̍h kéng khah súi·ê, góa khòaⁿ chit-ê cha-bó͘-gín-á bô sím-mi̍h súi, m̄-chai Hô-pek tèng-ì á bô? Lô-hoân tōa ang-î thòe góa lo̍h hô mn̄g Hô-pek chit-ê hó·mah, á-sī tio̍h kéng pa̍t ê? Chiū kiò i ê chhin-teng chiong chi̍t ê tōa ang-î phō hiat-lo̍h khì. Piⁿ-thâu ê lâng khòaⁿ-kìⁿ lóng tōa-kiaⁿ sit-sek.

Thêng tiap-á-kú, Pà koh kóng, Kàu taⁿ iáu-bē lâi hê-hok, káⁿ-sī in-ūi i sī lāu-lâng khah bōe kiâⁿ, góa siūⁿ tio̍h koh hō͘ i ê ha̍k-seng khì chhui-pek·i. Chiū kiò i ê chhin-teng phō i ê ha̍k-seng chi̍t lâng lâi kā i kóng, Lí khì thòe góa kā lín su-hū kóng tio̍h kín lâi hê-hok. Kóng liáu chiū kā i hiat-lo̍h hô.

Koh chi̍t tia̍p-á-kú koh kóng, Kàu chiah kú bô tò·lâi. Chiū koh hiat chi̍t ê lo̍h-khì, iā hiâm in gâu iân-chhiân, chiū koh hiat chi̍t-ê. Liân-liân ū chhe saⁿ ê ha̍k-seng khì, lóng bô lâi hê-hok.

Pà koh kóng, Chiah-ê lóng-sī hū-jîn-lâng thoân-ōe bōe bêng-pe̍k, taⁿ ài lô-hoân lín chiah-ê lāu-tōa ji̍p hô khì mn̄g khah ōe bêng-pe̍k. Lāu-tōa chiah ài the-sî, Pà koh kóng, M̄-bián ke kóng ōe, kín khì kín lâi. Chiū kiò chhin-teng kín-kín kā i chhia lo̍h-khì. Khòaⁿ ê lâng teh iô-thâu thó͘-chi̍h. Se-bûn-pà chiū kia̍h-pit ǹg hô kiok-kiong, kèng-khiân teh khiā. Thèng-hāu chiâⁿ sî kú, iā lóng bô pòaⁿ ê lâi hê-hok, che lāu-lâng iā sī bô lō͘-ēng, phah-sǹg tio̍h chhe chiah-ê khah siàu-liân ê ke-tiúⁿ kap gê-ia̍h khah ōe hiáu-tit kóng ōe. Chiū tiàu in lâi, in lâi kàu, kiaⁿ kàu bīn chhiⁿ-chhiⁿ, chhìn-kōaⁿ sia̍k-sia̍k lâu, lóng kūi lo̍h khì ai-ai kiû-kiû, thâu-khak kha̍p kàu lâu-huih, lóng m̄-káⁿ khí·lâi. Piⁿ-thâu khòaⁿ ê lâng kiaⁿ kàu kha-chhiú beh gī-gī-chhoah. Thêng chi̍t-khek kú chiah kóng, Hô-chúi ti̍t-ti̍t lâu-lo̍h lóng bô tò-tńg, hô-sîn tī tah-lo̍h? Lín chiah-ê lô͘-châi, hó tōa-táⁿ ūi-tio̍h the̍h put-gī ê chîⁿ, hām-hāi bîn-kan lú-chú, lín ê chōe kiám m̄ eng-kai pê-miā mah? Chèng-lâng koh-chài ai-kiû, kóng siat chit-hō sian chiū-sī chiah-ê ang-î ê tāi-chì; taⁿ in í-keng sí liáu, kiû tōa-ló-iâ lîn-bín goán.

Se-bûn-pà chiah kóng, liáu-āu nā ū lâng koh kóng Hô-pek chhōa-bó͘ ê ōe chiū tek-khak lia̍h i hiat lo̍h hô. Koh hoān-hù in só͘ ū the̍h peh-sìⁿ ê chîⁿ lóng tui chhut-lâi hêng peh-sìⁿ. Koh chiong ang-î chiah-ê ha̍k-seng lóng-chóng kā i phit-phòe hiah-ê bô bó͘ ê lâng.

Tùi hit-tia̍p, chiah ê pháiⁿ hong-sio̍k chiū bô·khì, só͘-ū tô-cháu ê peh-sìⁿ lóng koh tò-lâi, bô lōa-kú tōe-hng chiū koh tōa heng-khí.

Hāiⁿ·ah! Hiān-sî lán pún-kok iā sī chin-chōe chit-hō siâ-soat bê lâng, siong-hong pāi-sio̍k, hāi-jîn put-chhián. Goān Siōng-tè kín-kín chhe-khián chhin-chhiūⁿ Se-bûn-pà chit-hō ê bêng-koaⁿ lâi tû-bia̍t chiah-ê hāi-lâng ê īⁿ-toan.

西門豹除異端

（陳甘泉寫的）

周朝尾的時，魏主文侯^[1]，派西門豹^[2]做鄴郡的太守。上任的時看鄉里百姓稀微、疏鬖^[3]，就召老大^[4]，問講「恁怎樣遮衰微？」應講，「因為河伯抴姥所苦楚。」豹講，「怎樣有即號的怪事？請恁詳細共我講。」𢙠就講，「即條河，名叫『漳河』，河伯的神，名叫『清漳』。即个河伯不止愛抴水的婦人儂，所以逐年著獻一个美女予伊做夫人，就河水接續，土產豐盛。若無，河神就受氣，河水漲滿，儂、物就攏淹死。」豹講，「甚物儂做頭料理即个事？」老大講，「就是城內的尪姨師公所講，百姓驚水災，所以毋敢毋趁伊。按呢每年鄉里的老大佮衙役，佮尪姨相合收百姓的錢糧幾若百萬，著用二三十萬做河伯抴姥的所費，賰的𢙠就相合分。」豹講，「百姓敢甘願出在𢙠按呢做嘛？」老大講，「尪姨師公有共百姓祈禱、祝福的好心。家長^[5]、衙役亦有出力著磨，所以百姓心㱏甘願。」

第一慘的，逐年春頭移種的時，尪姨師公四界查問民家女子，有生做較好的就講，「即个著來做河伯的夫人」，若毋甘願的，著用錢共伊贖回；無錢的就著將諸姥囝交𢙠。𢙠就揣好日予彼个諸姥囝洗身軀，換水衫，坐蘆竹的船流幾里路，㱏沉落去。對按呢，拄著即號的艱苦，所以有疼諸姥囝的儂，著事先出外逃走，㱏致到遮衰微。

西門豹講，「河伯到遮聖，當若卜嫁的時，恁著報我知，我也著去送伊，紲替恁祈禱。」到期，遮个老大就來稟報，豹就整衣冠來到河邊，看見聚集的幾若千儂。老大、衙役有抴一个大尪姨，伊的面貌不止驕傲，也有伊的學生二十外儂，妝娗不止整齊，手捀香爐，跟隨佇伊的後面。

西門豹講，「哎啊！不止著磨恁遮个大尪姨，當勞煩恁請河伯夫人來佮我相見。」連鞭就抴來。豹看了就對𢙠講，「河伯是尊貴的神，若卜予伊做夫人的確著揀水的，我看即个諸姥囡仔無甚物水，毋知河伯中意抑無？勞煩大尪姨替我落河問河伯即个，好嘛？抑是著揀別个？」就叫伊的親丁將一个大尪姨抱㧒落去。邊頭的儂看見，攏大驚失色。

停疊仔久，豹故講，到當猶未來回覆，敢是因為伊是老儂較𣍐行，我想，著故予伊的學生去催迫伊。就叫伊的親丁抱伊的學生一儂來共伊講，汝去替我共恁師傅講著緊來回覆。講了，就共伊㧒落河。

故一疊仔久，故講，到遮久無倒來。就故㧒一个落去，也嫌𢙠𠢕延延，就故㧒一个。連連有差三个學生去，攏無來回覆。

豹故講，遮个攏是婦人儂，傳話𣍐明白，當愛勞煩恁遮个老大入河去問較會明白。老大㱏愛推辭，豹喝伊講，「毋免加講話，緊去緊來。」就叫親丁緊緊共伊捙落去。看的儂咧搖頭吐舌。西門豹就揭筆向河鞠躬，敬虔咧徛。聽候成時久，也攏無半个來回覆，這老儂也是無路用，拍算著差遮个較少年的家長佮衙役較會曉得講話。就召𢙠來。𢙠來到，驚到面青青，凊汗淅淅流，攏跪落去哀哀求求，頭殼磕到流血，攏毋敢起來。邊頭看的儂驚到骹手卜矍矍掣^[6]。停一刻久㱏講，「河水直直流落攏無倒轉，河神佇佗落？恁遮个奴才，好大膽為著摕不義的錢，陷害民間女子，恁的罪敢毋應該賠命嘛？」眾儂故再哀求，講「設即號仙^[7]，就是遮个尪姨的事誌，當𢙠已經死了，求大老爺憐憫阮。」

西門豹㱏講，了後若有儂故講河伯抴姥的話，就的確掠伊㧒落河。故吩咐𢙠所有摕百姓的錢攏追出來還百姓。故將尪姨遮个學生攏總共伊匹配遐个無姥的儂。

對彼疊，遮个否風俗就無去，所有逃走的百姓攏故倒來，無偌久地方就故大興起。

哎啊！現時咱本國也是真濟即號邪說迷儂，傷風敗俗，害人不淺。願上帝緊緊差譴親像西門豹即號的明官來除滅遮个害儂的異端。

尾註