新廈語社

閩南歷史文獻語料庫

Sin Hā-gú-siā 新廈語社

© 2025-2026 東苑實驗室

基本信息

書刊
漳泉聖會報(Chiang-choân Sèng-hōe Pò)
卷期
1892-10,(6),11
年份
1892
標題
牧師的換任(Bo̍k-su ōaⁿ-jīm.)

Bo̍k-su ōaⁿ-jīm.

Lîm Un-jîn siá·ê.

Khòaⁿ "Bô chhut-miâ" Sian-siⁿ kap Kò͘ Ún-bêng Sian-siⁿ só͘ piān-pok Bo̍k-su ōaⁿ-jīm ê sū, bōe bián-tit hō͘ góa tio̍h ìn in kúi-kù, m̄-sī in-ūi hò͘ⁿ piān, ia̍h m̄-sī in-ūi m̄ hâng-ho̍k in pok khì ū chêng-lí·ê, ia̍h m̄-sī kiaⁿ-liáu lâng kóng, Koh-chài, koh-chài, lí té·lah, su khut kè·lah. In-ūi tio̍h m̄-tio̍h taⁿ í-keng bêng-pe̍k tī ta̍k-lâng ê sim·lah, bián koh ìn to ia̍h khó-í. Put-kò sī kiaⁿ-liáu chiàu i só͘ kóng chêng-lí ū sì-bīn, chhin-chhiūⁿ chi̍t ki ê sì-kak thiāu, kàu sî m̄-chai tio̍h kéng tah-lo̍h chi̍t-bīn khah tio̍h, Tāi-hōe chiū ōe lióng-lân.

Siōng kî-koài·ê chiū-sī "Bô chhut-miâ", ia̍h Kò͘ Ún-bêng, hit ê bô hūn kàu-hōe chèng-sū·ê, lâi Kò͘ Ún-bêng siōng-chhiáⁿ bô ha̍p-sek, bo̍h-kioh í-keng sī Bo̍k-su·lah? Siáⁿ-sū bô chhut-miâ, sī kiaⁿ-liáu saⁿ tek-sit mah? Heh m̄-sái kiaⁿ, tō-lí nā chhut tī kong-chèng, tng-bīn to tio̍h pok, Tāi-hōe ê bīn-chêng to beh chiat-toàn, hô-hòng kan-sia̍p chèng-lâng só͘ tio̍h chai·ê ah? Miâ kì-jiân bô chiàⁿ, kiaⁿ-liáu lâng ōe lia̍h lín ê ōe chòe put-sūn, á-sī kiaⁿ lâng chai lí teh ài ōaⁿ mah? Nā ōaⁿ sī chhut tī tāi-toan, ài i to bô m̄-tio̍h, í-keng ū ài, iū-koh kiaⁿ lâng chai, m̄ to ū pháiⁿ-gē·lo̍h. Ū pháiⁿ-gē, lâi kóng tio̍h ōaⁿ, m̄-sī chhut tī tāi-toan ê lí sī bêng, á-sī tàng-chòe pông-pian lâng kā lí pok-lok--cheh, tio̍h m̄-tio̍h, kun-tú ia̍h bô lâng chai goán ê miâ? Án-ni ia̍h kiaⁿ-liáu lâng ōe sǹg lín ê gī-lūn chòe sī pông-pian ōe, bô siáⁿ iàu-kín.

Piàn-thong ê hoat-tō͘ sī sū iáu bē-bat le̍k-kè, hit ê lí eng-kai sī khah chhim-tîm o͘h bêng. Siú-siông ê hoat-tō͘ sī sū í-keng ū le̍k-kè, hit-ê lí eng-kai khah chhián-hiān kōe bêng, hoán-tńg tò-péng kóng, Kiám m̄-sī tōa hoán-siông mah?

Kóng, Tāi-hōe phài Bo̍k-su kap Tông-hōe chhiáⁿ Bo̍k-su m̄-sī ah-la̍h, Bo̍k-su m̄-khí thang tī Tāi-hōe ê bīn-chêng kóng-bêng. Kóng che sī tiāⁿ-tio̍h ê sū, ia̍h sī pêng-siông sū, chiàu in só͘ kóng ia̍h ná chún sī hō͘ Tāi-hōe phài, ia̍h ná chún sī hō͘ jī-pí kéng, kā in khêng-kî-si̍t sī hō͘ jī-pí kéng. Chiàu góa khòaⁿ Tāi-hōe nā bô ēng koân phài, sī hō͘ jī-pí kéng, tek-khak ū hùi-khì. Nā-sī chiong Tāi-hōe phài tek-khak oh-tit hō͘ jī-pí kah-ì, án-ni chiū-sī sio̍k-tī ah-la̍h. Nā-sī hō͘ jī-pí kéng só͘ kah-ì, káⁿ ia̍h oh-tit pó bô chi̍t-ê Bo̍k-su bô lâng beh ti̍h, ia̍h oh-tit pó bô chi̍t-ê Tông-hōe bô lâng beh khì. Chêng só͘-í bē-bat ū án-ni, sī in-ūi chiàu siú-siông ê hoat-tō͘ kóng nā khiok ū·leh, chiū hit-ê Bo̍k-su khó-í thang chòe i khì ún-ku, chiū hit-ê Tông-hōe ia̍h khó-í thang chòe in khì bô Bo̍k-su mah? Góa phah-sǹg nā ū hit-hō Bo̍k-su, i hō͘ Tāi-hōe phài chi̍t-pái nn̄g-pái, ke̍k kàu saⁿ-pái, i beh tùi Tāi-hōe seh to-siā, kóng, Taⁿ góa beh thàn-chá lâi khì ún-ku·lah, m̄-chún koh phài kàu hō͘ 18 Tông-hōe m̄-ti̍h. Chiū hit-hō Tông-hōe i ia̍h beh chhin-chhiūⁿ án-ni kā Tāi-hōe seh to-siā, kóng, Taⁿ hó·lah, m̄-chún koh phài kàu hō͘ 18 Bo̍k-su m̄-khì, in-ūi kok lâng éng ài kò͘ bīn-thé-phê.

Lâng ài chòe Bo̍k-su, kap Tông-hōe chhiáⁿ Bo̍k-su, m̄-sī chhìn-chhái ê sū. Che ōe chin-chiàⁿ tio̍h, m̄-kú kàu chi̍t-ē phài bó͘ ê Bo̍k-su lí khì bó͘ só͘-chāi, bó͘ Tông-hōe lín tio̍h chhiáⁿ bó͘ lâng, jī-pí m̄, chiū koh phài chi̍t-pái, iū koh m̄, Tāi-hōe hiâm hùi-khì, bōe-bián chiū kā hit-ê Bo̍k-su kóng, bó͘ keng cháiⁿ-á hó, cháiⁿ-á hó, ia̍h chiū kā hit keng Tông-hōe kóng, bó͘ lâng cháiⁿ-á hó, cháiⁿ-á hó bōe kham-tit chi̍t-ē siū khó͘-khǹg·leh, chiū bián-kióng sêng-siū. Chhin-chhiūⁿ lán pún-kok lâng ê chòe-chhin, m̄-sī tùi jī-pí kau-pôe kah-ì chiah sêng-chhin, khah chōe sī tùi mûi-lâng koat kè-lâi, koat kè-khì, chiū sêng-chhin, só͘-í tì-kàu chōe-chōe bô saⁿ thiàⁿ, án-ni kiám m̄-sī chhìn-chhái mah?

Góa chiū tē-it hā-téng pān·lah, koh siōng-téng kè ia̍h oh-tit tit-tio̍h kàu chhin-chhiūⁿ góa, án-ni chiū hā-téng kè, thái-thó ōe tit-tio̍h siōng-téng hè, kiám ū kàu hiah gōng-chîⁿ, kiám ū kàu hiah sio̍k-hè mah?

Bo̍k-su m̄-sī in-ūi ài chōe chîⁿ chiah tiàm Tông-hōe, Tông-hōe m̄-sī it-tio̍h Bo̍k-su niáⁿ-chió chîⁿ chiah chhiáⁿ·i. Che m̄-chai kàu lâng ê sim-tóe ū á bô, chóng-sī ū put-piān ê chêng-lí tī-teh. Phì-jū ū chi̍t-ê pún niá 10 kho͘·ê, phài i khì chhut 10 kho͘·ê, i m̄ kah-ì m̄ khì, chiū koh phài i khì chhut 12 kho͘·ê, i iû-goân bô kah-ì m̄-khì, chiū koh phài i khì chhut 14 kho͘·ê, i kah-ì ài khì. Taⁿ beh cháiⁿ-iūⁿ, i tio̍h niá i 10 kho͘ mah? Á-sī tio̍h niá i 14 kho͘·ah? Nā niá i 10 kho͘, góa kóng, ún-tàng bô lâng beh gī·i. Nā niá i 14 kho͘, góa kóng, hit ê Bo̍k-su sui-jiân bô ūi-tio̍h chōe chîⁿ chiah khì, káⁿ ia̍h oh-tit ng lâng ê chhùi, chiū Tông-hōe ia̍h thang chiàu chit-ê lí chhui chhut.

Bo̍k-su só͘ liāu-lí ê Tông-hōe m̄-sī ta̍k-lâng chi̍t keng nā-tiāⁿ, ū-ê chiâⁿ-cha̍p keng, ū ê chhit-poeh keng. Kóng, Bo̍k-su nā chīn-tiong tī kàu-hōe, chi̍t nî kú í-keng chhim-chai hiaⁿ-tī ê chêng, mih-sái tio̍h kàu sì nî kú. Che ōe chin hó thiaⁿ, khó-sioh bē ū chi̍t-ê Bo̍k-su chīn-tiong kàu án-ni, nā ū ia̍h sī góa ê chhián-kiàn, chiàu góa bô lī-ek ê lô͘-po̍k, kan-ta tī chi̍t keng, sì nî kú ia̍h kiaⁿ-liáu bē chhim-chai, hô-hòng chōe-chōe keng, in-ūi ia̍h ū sin-kū ê lâng teh kau-ōaⁿ. Koh kóng, Thèng-hāu sì nî bōe-tit-thang kàu·ê ia̍h ū. Che tùi ōaⁿ-jīm chiah ū chit-hō sim, nā bô ōaⁿ-jīm beh thèng-hāu sím-mi̍h, ōaⁿ-jīm tì-kàu ū chit-hō sim, che ū sím-mi̍h hó?

Ōaⁿ-jīm kàu beh móa ê sî, tāi-chì eng-kai pān·ê, ūi-chhù eng-kai kiàn-tì·ê, kiaⁿ-liáu khah pàng-sang. Che sī chiàu góa ka-kī ê khoán lâi chhui-chhut, nā ū chhin-chhiūⁿ Sian-siⁿ sū-sū hiah khûn-kín, khó-í bián kiaⁿ sī ū-iáⁿ.

Bô chi̍t-ê Bo̍k-su hò͘ⁿ pān sè-sū. Che ū-iáⁿ, chóng-sī góa m̄-sī kóng i hò͘ⁿ, sī kóng i khah ōe. Nā-sī Tông-hōe bī-pit lóng bô hò͘ⁿ hit ê ōe pān-sū·ê, chêng só͘-í kóng án-ni, pit ū in-toaⁿ tio̍h tî-hông nā-tiāⁿ, mih-sái chí siuⁿ bêng.

Ōaⁿ-jīm bián tì hō͘ Bo̍k-su kap kàu-hōe bô chìn-pō͘ tō-lí. Kàu-hōe khí-thâu kiám-chhái bōe, ū-iáⁿ, Bo̍k-su káⁿ ōe khah pàng-sang, ōaⁿ chē kú·leh, Bo̍k-su kì-jiân khah bô chìn-pō͘, chiū ōe tì-kàu kàu-hōe ia̍h khah bô chìn-pō͘. Che ia̍h sī chiàu góa ka-kī ê pîn-tōaⁿ, bōe-hiáu-tit káng-kiù, chiah kóng án-ni, nā ta̍k-lâng chhin-chhiūⁿ Sian-siⁿ ê khûn, ê gâu káng-kiù, khó-í bián kiaⁿ, to ia̍h ū iáⁿ.

Ōaⁿ-jīm ke khai-hùi, sī hō͘ Tông-hōe ū ke tôe chîⁿ. Nā-sī sū chhut tī chèng-lâng só͘ hoaⁿ-hí·ê, lâi ke tôe kiám-chhái ōe, nā-sī sū m̄-sī chhut tī chèng-lâng só͘ hoaⁿ-hí·ê, bián-kióng lâi tôe, lâi ke khai, kiaⁿ-liáu ke tôe chit tiâu, kiám kau pa̍t tiâu, án-ni chiū ke, ia̍h ke bô-lōa. Koh nā khai-hùi ū lī-ek, ke khai sī tio̍h, m̄-kú nā bô khah ū lī-ek, chiū m̄-ta̍t-tio̍h chòe pa̍t-hāng ê lō͘-ēng. Che ia̍h m̄-sī bóng khah lâi kóng nā-tiāⁿ; taⁿ kiû sià-bián chiū-sī.

牧師的換任

林溫人[1]寫的

看「無出名」先生佮「故隱名」先生所辯駁「牧師換任」的事,𣍐免得予我著應𢙠幾句,毋是因為好辯,亦毋是因為毋降服𢙠駁去有情理的,亦毋是驚了儂講「故再,故再,理短啦,私屈過[2]啦」。因為著毋著,當已經明白佇逐儂的心啦,免故應都亦可以。不過是驚了照伊所講情理有四面,親像一支四角柱,到時毋知著揀佗落[3]一面較著,大會就會兩難。

上奇怪的就是「無出名」,亦故隱名,彼个無份教會眾事的,來故隱名尚且無合適,莫卻[4]已經是牧師啦?啥事無出名,是驚了相得失嘛[5]?彼毋使[6]驚,道理若出佇公正,當面都著駁,大會的面前都卜捷斷[7],何況干涉眾儂所著知的啊?名既然無正,驚了儂會掠恁的話做不順,抑是驚儂知汝咧愛換嘛?若換是出佇大段[8],愛伊都無毋著,已經有愛,又故驚儂知,毋都有否藝[9]囉。有否藝,來講著換,毋是出佇大段的理是明,抑是當做旁邊儂共汝駁駁一下,著毋著,根株[10]亦無儂知阮的名?按呢亦驚了儂會算恁的議論做是旁邊話,無啥要緊。

變通的法度是事猶未捌歷過,彼个理應該是較深沉僫明。守常[11]的法度是事已經有歷過,彼个理應該較淺現噲明,反轉倒反講,敢毋是大反常事嘛?

講,大會派牧師,佮堂會請牧師毋是抑勒[12],牧師毋去通佇大會的面前講明;堂會毋接納通佇大會的面前講明。講這是定著的事,亦是平常事,照𢙠所講亦若準是予大會派,亦若準是予二彼[13]揀,共𢙠窮其實[14]是予二彼揀。照我看大會若無用權派,是予二彼揀,的確有費氣。若是將大會派的確僫得予二彼合意,按呢就是屬佇抑勒。若是予二彼揀所合意,敢亦僫得保無一个牧師無儂卜挃,亦僫得保無一个堂會無儂卜去。

前所以未捌有按呢,是因為照守常的法度講若卻有咧,就彼个牧師可以通做伊去隱居,就彼个堂會亦可以通做𢙠去無牧師嘛?我拍算若有彼號牧師,伊予大會派一擺兩擺,極到三擺,伊卜對大會說多謝,講「當我卜趁早來去隱居啦,毋准故派到予十八堂會毋挃。」就彼號堂會伊亦卜親像按呢共大會說多謝,講,「當好啦,毋准故派到予十八牧師毋去,因為各儂永愛顧面體皮。」

儂愛做牧師,佮堂會請牧師,毋是凊彩的事。這話真正著,毋拘到一下派某个牧師汝去某所在,某堂會恁著請某儂,二彼毋,就故派一擺,又故毋,大會嫌費氣,𣍐免就共彼个牧師講,某間怎仔好,怎仔好,亦就共彼間堂會講,某儂怎仔好,怎仔好。𣍐堪得一下受苦勸咧,就勉強成事。親像咱本國儂的做親,毋是對二彼交陪合意㱏成親,較濟是對媒儂訣[15]過來,訣過去,就成親,所以致到濟濟無相疼,按呢敢毋是凊彩嘛?

我就第一下等範[16]啦,故上等價亦僫得得著到親像我,按呢就下等價,汰討會得著上等貨,敢有到遐戇錢[17],敢有到遐俗貨嘛?

牧師毋是因為愛濟錢㱏坫堂會;堂會毋是亄著[18]牧師領少錢㱏請伊。這毋知到儂的心底有抑無,總是有不便的情理佇咧。譬喻有一个本領10箍的,派伊去出10箍的,伊毋合意毋去,就故派伊去出12箍的,伊猶原無合意毋去,就故派伊去出14箍的,伊合意愛去。當卜怎樣?伊著領伊10箍嘛?抑是著領伊14箍啊?若領伊10箍,我講,穩當無儂卜議伊。若領伊14箍,我講,彼个牧師雖然無為著濟錢㱏去,敢亦僫得韞[19]儂的喙,就堂會亦通照即个理推出[20]

牧師所料理的堂會毋是逐儂一間但但,有的成十間,有的七八間。講,牧師若盡忠佇教會,一年久一間深知兄弟的情,乜使著到四年久。這話真好聽,可惜未有一个牧師盡忠到按呢,若有,亦是我的淺見,照我無利益的奴僕,乾焦佇一間,四年久亦驚了未深知,何況濟濟間,因為亦有新舊的儂咧交換。故講,聽候四年𣍐得通到的亦有。這對換任㱏有即號心,若無換任卜聽候甚物,換任致到有即號心,這有甚物好?

換任到卜滿的時,事誌應該辦的,為厝應該建置的,驚了較放鬆。這是照我家己的款來推出,若有親像先生事事遐勤謹,可以免驚,是有影。

無一个牧師好辦世事。這有影,總是我毋是講伊好,是講伊較會。若是堂會未必攏無好彼个會辦事的,前所以講按呢,必有因端著提防但但,乜使指傷明。

換任免致予牧師佮教會無進步道理。教會起頭敢彩𣍐,有影;牧師敢會較放鬆,換坐久咧,牧師既然較無進步,就會致到教會亦較無進步。這亦是照我家己的貧懶,𣍐曉得講究,㱏講按呢,若逐儂親像先生的勤、的𠢕講究,可以免驚,都亦有影。

換任家開費,是予堂會有加題錢。若是事出佇眾儂所歡喜的,來加題敢彩會;若是事毋是出佇眾儂所歡喜的,勉強來題,來加開,驚了加題即條,減交別條,按呢就加,亦加無偌。故若開費有利益,加開是著,毋拘若無較有利益,就毋值著做別項的路用。這亦毋是罔較來講但但,當求赦免就是。

尾註


  1. [1] Lîm Un-jîn:林溫人,本地牧師,祖家漳浦。詳見《聖會報儂名檔》。 

  2. [2] su khut kè:拍算是「私屈過」,意思是講「私下認份,擔當,罔吞忍罔過,準拄煞」。 

  3. [3] ta̍h-lo̍h:照講是tah-lo̍h㱏著,嘛有講「tá-lo̍h」、「toh-lo̍h/tó-lo̍h」,漢字罔寫做「佗落」,著是「佗位」。 

  4. [4] bo̍h-kioh:莫卻。意思是「莫故講」,等去北仔話所講的「更不論」、「更不要說」。 

  5. [5] mah:且寫做「嘛」。當今安溪縣內山所在的閩南話(譬論「長坑鄉」彼角勢)有腔口講做「毋啊」,意思一樣。所以咱拍算即个「mah」,是「毋啊」兩字的連音。 

  6. [6] m̄-sái:毋使,著是「毋免」。 

  7. [7] chiat-toàn:捷斷,意是大概是講緊緊裁決。 

  8. [8] tāi-toān:大段,意思是做事誌穩重。本中寫tāi-toan,拍算有賺誤。 

  9. [9] pháiⁿ-gē:否藝,意思是做否事誌,否所行。 

  10. [10] kun-tú:根株,是「橫直」的意思。 

  11. [11] siú-siông:守常,著是照常理,通常的意思。 

  12. [12] ah-la̍h:抑勒,這是較土白的話,共款意思嘛有講做「ek-le̍k」,漢字共款是「抑勒」,是按古早文言來的。意思是「強逼、壓制」。 

  13. [13] jī-pí:二彼,意思是「雙方」。 

  14. [14] khêng-kî-si̍t:窮其實,也有講窮實,意思著是其實。 

  15. [15] koat:訣,也有講「koat-soat」(訣說),著是誘拐、佬騙的意思。 

  16. [16] hā-téng pān:下等範。意思是下等的款式。 

  17. [17] gōng-chîⁿ:戇錢,著是無彩錢。開戇錢,做無路用工。 

  18. [18] it-tio̍h:亄著。著是「欣慕」、「愛慕」、「貪慕」。 

  19. [19] ng:漳州話「uiⁿ」,且寫做「韞」,著是「遮䀍」的意思。 

  20. [20] chhui-chhut:推出,著是推論出來、推算出來。